Tiền IPO đi đâu?

Làn sóng IPO và phát hành thêm năm 2026 bùng nổ trước kỳ vọng FTSE Russell nâng hạng thị trường vào tháng 9/2026 với ước tính 39.118 tỷ đồng vốn ngoại. Tuy nhiên, đằng sau những câu chuyện tăng trưởng hoa mỹ được vẽ ra tại các buổi roadshow, phần lớn dòng tiền huy động từ nhà đầu tư cá nhân lại đang được ưu tiên để trả nợ vay ngân hàng và cứu vãn bảng cân đối kế toán.

Áp lực lãi suất neo cao cùng tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu vượt mức 100-200% khiến thị trường chứng khoán vô tình biến thành "kênh tái cấu trúc nợ" hơn là công cụ tài trợ cho các dự án mở rộng công suất.

Kỳ vọng nâng hạng thị trường Việt Nam lên hạng mới nổi thứ cấp của FTSE Russell vào tháng 9/2026 tạo động lực cho làn sóng IPO năm 2026. Theo Chứng khoán Mirae Asset, quá trình này ước tính sẽ hút dòng vốn thụ động khoảng 39.118 tỷ đồng, phân bổ qua 4 đợt từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Chứng khoán SSI dự báo tổng quy mô IPO năm 2026 khoảng 35-40 nghìn tỷ đồng, bao gồm các thương vụ như Highlands Coffee, CP Vietnam, HDBS, Kafi Securities. Tuy nhiên, bối cảnh lãi suất cao, thanh khoản suy yếu và khối ngoại duy trì bán ròng khiến nhà đầu tư thận trọng hơn với các thương vụ gọi vốn quy mô lớn.

Mặc dù doanh nghiệp giới thiệu nhiều kế hoạch tăng trưởng, mục đích chính sử dụng vốn lại hướng tới xử lý áp lực tài chính. Điện máy Xanh huy động 13.215,08 tỷ đồng từ IPO nhưng toàn bộ được dùng trả nợ ngân hàng. Amy Grupo dự kiến huy động 787,29 tỷ đồng, trong đó 480 tỷ đồng trả nợ ngắn hạn. Hoàng Anh Gia Lai huy động 1.139,28 tỷ đồng với 1.063,28 tỷ đồng dùng cơ cấu lại tài chính và trả nợ. Các doanh nghiệp đã niêm yết như Rau quả Thực phẩm An Giang, Royal Invest, Afiex cũng chào bán cổ phiếu chủ yếu để giảm áp lực nợ vay từ các ngân hàng.

Mặc dù huy động vốn để trả nợ, tổng dư nợ của nhiều doanh nghiệp vẫn tăng trong nửa đầu năm 2026. Rau quả Thực phẩm An Giang tăng nợ 10,1% so với đầu năm, đạt 917,79 tỷ đồng, tương đương 234,6% vốn chủ sở hữu. Royal Invest tăng nợ 5,9%, lên 1.770,3 tỷ đồng, bằng 218,7% vốn chủ sở hữu. Afiex tăng nợ 7,2%, đạt 791,34 tỷ đồng, bằng 145,1% vốn chủ sở hữu. Điều này cho thấy ngoài việc trả nợ, các doanh nghiệp vẫn tiếp tục vay thêm để hoạt động, khiến tỷ lệ nợ vẫn ở mức cao.

Sự chênh lệch giữa kế hoạch tăng trưởng và mục đích sử dụng vốn thực tế đặt ra câu hỏi cho nhà đầu tư. Liệu việc giảm áp lực nợ có thực sự cải thiện khả năng sinh lợi hay chỉ là biện pháp tạm thời? Khi lãi suất vẫn cao và nợ vẫn tiếp tục tăng, liệu các thương vụ gọi vốn có tạo ra năng lực tăng trưởng mới hay chỉ giúp doanh nghiệp kéo dài thời gian xử lý áp lực tài chính hiện hữu? Những câu hỏi này yêu cầu nhà đầu tư phải đánh giá kỹ hơn chất lượng sử dụng vốn sau mỗi đợt phát hành.