Suy ngẫm về Bảo Tín Minh Châu

Mấy ngày nay, theo dõi vụ việc tại Bảo Tín Minh Châu, tôi cứ suy nghĩ mãi về cái vòng lẩn quẩn của các doanh nghiệp gia đình. Một thương hiệu vàng lớn, uy tín hàng chục năm, vậy mà lại vướng vào vòng lao lý chỉ vì câu chuyện "hai sổ kế toán". Thực ra, đó là hệ quả tất yếu khi một doanh nghiệp chọn cách vận hành trong "bóng tối" – thiếu sự giám sát và minh bạch của đại chúng.

Thiết nghĩ, thay vì chỉ dùng "cây gậy" xử phạt khi sự đã rồi, Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý nên có thêm những "củ cà rốt" đủ hấp dẫn để mời gọi doanh nghiệp bước ra ánh sáng.

Để một doanh nghiệp tư nhân chịu "phơi bày" toàn bộ ruột gan lên sàn chứng khoán, họ phải đánh đổi rất nhiều: từ chi phí kiểm toán, phí niêm yết đến áp lực giải trình. Vì vậy, chúng ta cần những chính sách sát sườn:

+ Ưu đãi thuế là ưu tiên số 1: Hãy nhìn sang Thái Lan, họ từng rất thành công khi giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) cho các công ty mới niêm yết. Chúng ta hoàn toàn có thể áp dụng lại bài học của chính mình những năm 2000: Giảm 50% thuế TNDN trong vài năm đầu lên sàn. Đây là "khoản khen thưởng" xứng đáng cho sự tự giác minh bạch của doanh nghiệp.

+ Hỗ trợ chi phí "khởi nghiệp" trên sàn: Học tập Singapore, Nhà nước có thể hỗ trợ một phần chi phí tư vấn luật, kiểm toán cho các doanh nghiệp IPO lần đầu. Khi chi phí tuân thủ giảm xuống, động lực lên sàn sẽ tăng lên.

Tôi vẫn nhớ những câu chuyện về thuở sơ khai của thị trường chứng khoán Việt Nam. Hồi đó, các bác lãnh đạo ngành phải đến tận nơi, "gõ cửa" từng doanh nghiệp như REE, SAM để thuyết phục họ niêm yết. Ngoài ra , Chính phủ thời kỳ ấy đã tung ra một "củ cà rốt" lịch sử: Giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu tiên cho các công ty niêm yết. Chính đòn bẩy tài chính cực mạnh này, kết hợp với công tác vận động thuyết phục, đã tạo nên làn sóng IPO rực rỡ giai đoạn 2006 - 2007, lột xác hàng loạt doanh nghiệp nhà nước và tư nhân thành những định chế đại chúng thực thụ.

Các nhà kinh tế học đã đúc kết lại 1 câu là : Thị trường chứng khoán chính là tinh hoa quản trị của nhân loại. Nó biến một "công ty gia đình" thành một "định chế đại chúng". Nếu Bảo Tín Minh Châu hay nhiều doanh nghiệp lớn khác nằm trong hệ thống giám sát của hàng ngàn cổ đông và các công ty kiểm toán uy tín, liệu họ có dám đánh đổi uy tín bằng những thủ thuật kế toán thô sơ như vậy?

Bên cạnh thuế, Bộ Tài chính có thể phối hợp với hệ thống ngân hàng để ưu tiên nguồn vốn hoặc lãi suất cho các doanh nghiệp niêm yết. Một doanh nghiệp dám công khai báo cáo tài chính định kỳ cho cả xã hội xem, rõ ràng độ tin cậy phải cao hơn hẳn một đơn vị đóng cửa bảo nhau.

Cuối cùng Minh bạch không bao giờ là một gánh nặng chi phí, mà là một khoản đầu tư cốt lõi cho sự phát triển bền vững. Kiến tạo các chính sách để hút doanh nghiệp lên sàn không chỉ làm g/iàu thêm chất lượng hàng hóa cho thị trường vốn, mà còn là phương pháp đặc trị để thanh lọc môi trường kinh doanh, ngăn chặn từ gốc rễ những khoảng tối đáng tiếc như bài học nhãn tiền vừa qua.