#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

[NKG] Kiểm toán sai ở đâu?

Việc Uỷ ban Chứng khoán Nhà Nước (SSC) đình chỉ tư cách Kiểm toán viên của PwC liên quan đến Báo cáo tài chính (BCTC) năm 2025 của Công ty Cổ phần Thép Nam Kim (HoSE: NKG) không chỉ phản ánh rủi ro kiểm toán (Audit Risk) mà còn là một Case Study điển hình về việc quản trị lợi nhuận (Earnings Management) thông qua các giao dịch nội bộ.

Tổng Hợp 135 Bài Hướng Dẫn Đọc Báo Cáo Tài Chính Từ Cơ Bản Đến Siêu Nâng Cao

1. Nội Dung Sai Sót

Theo kết luận của SSC, sai sót trọng yếu nằm ở việc NKG và đơn vị kiểm toán đã không loại trừ khoản lãi chưa thực hiện phát sinh từ giao dịch chuyển nhượng tài sản giữa các công ty trong cùng tập đoàn khi lập BCTC hợp nhất.

Ngày 18/04/2025, NKG chuyển giao quyền sử dụng đất thuê tại KCN Mỹ Xuân B1 - Đại Dương cho công ty con là Công ty TNHH Tôn Nam Kim Phú Mỹ.

Với các số liệu sau:

Giá chuyển nhượng: 366 tỷ đồng.

Giá trị sổ sách: 272 tỷ đồng.

Lãi ghi nhận tại BCTC riêng: 94.3 tỷ đồng.

Theo chuẩn mực về BCTC hợp nhất, NKG được coi là một Thực thể kinh tế duy nhất (Single Economic Entity). Mọi khoản lãi từ việc bán tài sản nội bộ phải được loại trừ hoàn toàn cho đến khi tài sản đó được bán cho bên thứ ba ngoài hệ thống. Việc NKG giữ nguyên khoản lãi 94.3 tỷ đồng này đã trực tiếp thổi phồng lợi nhuận hợp nhất. (xem Bài 003 về Báo cáo Kiểm toán)

Việc một đơn vị kiểm toán Big4 đưa ra ý kiến Chấp nhận toàn phần cho một sai sót cơ bản về hợp nhất cho thấy sự thiếu sót nghiêm trọng trong thực thi các chuẩn mực kiểm toán:

Khoản đầu tư vào công ty con với vốn tăng vọt từ 755 tỷ đồng lên 2,999 tỷ đồng trong năm 2025, mức tăng ròng hơn 2,244 tỷ đồng. Nguyên nhân chính của sự là việc NKG thực hiện góp vốn thêm vào Công ty TNHH Tôn Nam Kim Phú Mỹ để tài trợ cho dự án Nhà máy Thép tấm lợp Nam Kim Phú Mỹ (tổng vốn đầu tư 6,200 tỷ đồng). Đây là tài sản trọng yếu nhất trên BCTC riêng, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản đạt 13,423 tỷ đồng của công ty mẹ.

SSC xác định hồ sơ kiểm toán của PwC không đạt yêu cầu đối với BCTC riêng vì Kiểm toán viên chưa thực hiện đầy đủ các thủ tục kiểm toán thích hợp. Ngoài ra, với một khoản mục tăng gấp 4 lần trong kỳ và chiếm hơn 22% tổng tài sản, kiểm toán viên bắt buộc phải thu thập bằng chứng đầy đủ về tính hiện hữu (Existence) và định giá (Valuation). Việc không thực hiện đủ thủ tục đối với khoản đầu tư này đồng nghĩa với việc kiểm toán viên đã bỏ qua bước thẩm định các giao dịch cấu thành nên giá trị đầu tư, bao gồm cả các giao dịch phi tiền mặt hoặc chuyển nhượng tài sản nội bộ.

Kiểm toán viên có thể đã tập trung vào dòng tiền góp vốn mà bỏ qua việc kiểm tra bản chất các hợp đồng đi kèm (như hợp đồng chuyển nhượng đất nội bộ) dẫn đến sai lệch 94.3 tỷ đồng lợi nhuận.

Việc không thực hiện đủ thủ tục tại Công ty con Phú Mỹ làm mất đi khả năng kiểm tra chéo, khiến BCTC hợp nhất bị thổi phồng 66 tỷ đồng Chi phí trả trước và 94.3 tỷ đồng Thu nhập khác.

Giải thích ngắn gọn là trong quá trình tăng vốn và triển khai dự án tại Phú Mỹ, NKG đã chuyển giao quyền sử dụng đất thuê tại KCN Mỹ Xuân B1 - Đại Dương cho chính công ty con này với giá 366 tỷ đồng (giá gốc là 272 tỷ đồng), ghi nhận lãi ròng 94.3 tỷ đồng trên báo cáo riêng. Vì kiểm toán viên không kiểm soát chặt chẽ khoản đầu tư và giao dịch nội bộ tại công ty con Phú Mỹ (nơi nhận dòng vốn tăng vọt 2,244 tỷ đồng), nên khi lập BCTC hợp nhất, kiểm toán viên đã không loại trừ khoản lãi chưa thực hiện này. Do đó, nếu kiểm toán thực hiện đúng thủ tục theo Chuẩn mực Kiểm toán Nhà nước 2600 khi kiểm toán BCTC hợp nhất, họ phải nhận diện được rằng khoản tăng vốn 2,244 tỷ đồng có chứa đựng các nghiệp vụ chuyển nhượng tài sản cần được loại trừ để đảm bảo nguyên tắc Thực thể kinh tế duy nhất.

2. Nếu Sai Sót Được Điều Chỉnh Đúng

Nếu thực hiện các bút toán điều chỉnh theo đúng chuẩn mực kế toán và yêu cầu của SSC ngay từ đầu, các chỉ tiêu trọng yếu trên BCTC hợp nhất tại ngày 31/12/2025 của NKG sẽ thay đổi đáng kể:

A. Tác động lên Bảng cân đối kế toán

Số dư Chi phí trả trước dài hạn công bố là 541 tỷ đồng. Sau điều chỉnh (giảm 66 tỷ đồng), chỉ tiêu này sẽ lùi về mức 475 tỷ đồng, phản ánh đúng giá gốc.

Số liệu báo cáo: 541 tỷ đồng.

Điều chỉnh: Giảm 66 tỷ đồng.

Số liệu thực tế: 475 tỷ đồng.

Phần 66 tỷ đồng này thực chất là giá trị markup mà NKG tự cộng thêm vào quyền sử dụng đất khi chuyển nhượng cho con. Theo chuẩn mực hợp nhất, tài sản này phải được ghi nhận theo giá gốc (272 tỷ đồng) thay vì giá chuyển nhượng nội bộ (366 tỷ đồng).

Số dư khoản mục Phải trả khác sẽ giảm thêm 28 tỷ đồng do loại trừ các nghĩa vụ thuế và phân bổ nội bộ liên quan đến giao dịch đất. Đây là phần còn lại của khoản lãi 94 tỷ chưa được vốn hóa vào tài sản mà đang treo trên các tài khoản đối ứng (thường là Doanh thu chưa thực hiện) liên quan đến các nghĩa vụ phân bổ tiền thuê đất nội bộ.

Việc giảm đồng thời Tài sản và Nợ phải trả giúp Bảng cân đối kế toán trở nên lành mạnh hơn, phản ánh đúng nghĩa vụ thực tế với bên ngoài. Điều này dẫn đến tổng tài sản sẽ sụt giảm tương ứng với phần lãi chưa thực hiện bị loại bỏ.

B. Tác động lên P&L

Thu nhập khác ghi nhận 117 tỷ đồng. Nếu loại bỏ 94.3 tỷ đồng lãi ảo, thu nhập khác thực tế chỉ còn khoảng 22.7 tỷ đồng.

Số liệu báo cáo: 117 tỷ đồng.

Khoản điều chỉnh: Giảm 94.3 tỷ đồng (lãi từ giao dịch bán đất cho công ty con Tôn Nam Kim Phú Mỹ).

Số liệu thực tế: 22.7 tỷ đồng.

Thu nhập khác giảm tới 80.6%. Điều này cho thấy lợi nhuận đột biến của NKG không đến từ các hoạt động thanh lý tài sản thực tế ra bên ngoài mà chỉ là các bút toán shuffling tài sản trong nội bộ tập đoàn.

Lợi nhuận trước thuế sau điều chỉnh sẽ chỉ còn 147 tỷ đồng (so với mức 241 tỷ đồng), tức là lợi nhuận đã bị thổi phồng thêm tới gần 64.4% so với thực tế. Khoản lợi nhuận khống này cực kỳ nguy hiểm vì nó không đi kèm dòng tiền mặt từ bên thứ ba, làm méo mó kỳ vọng của cổ đông về năng lực tạo tiền ròng của doanh nghiệp. Ngoài ra, việc NKG lỗ trước thuế 9 tỷ đồng vào Q4/25 cho thấy hoạt động cốt lõi đang gặp khó khăn do chi phí HRC tăng. Việc dùng lợi nhuận từ giao dịch nội bộ để bù đắp là một tín hiệu cảnh báo đỏ cho các nhà đầu tư về rủi ro thanh khoản và quản trị.

SSC cho biết đã ban hành Quyết định đình chỉ tư cách được chấp thuận kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng thuộc lĩnh vực chứng khoán đối với các kiểm toán viên ký báo cáo kiểm toán BCTC năm 2025 của NKG. BCTC năm 2025 của Nam Kim được kiểm toán bởi PwC với hai kiểm toán viên ký báo cáo gồm Quách Thành Châu - Số Giấy CN ĐKHN kiểm toán: 0875-2023-006-1 và Nguyễn Vũ Anh Tuấn - Số Giấy CN ĐKHN kiểm toán: 3631-2026-006-1.

Lời Kết

Bài học quan trọng nhất là không bao giờ được phó mặc hoàn toàn vào ý kiến của kiểm toán, dù đó có là Big4 đi chăng nữa. Kỹ thuật Check and Balance giữa các khoản thu nhập bất thường trên P&L và các giao dịch với bên liên quan là kỹ năng bắt buộc để xác định giá trị nội tại của doanh nghiệp. Ngoài ra, qua vụ việc này chúng ta cũng có thể thấy khối lượng công việc của đơn vị kiểm toán vào các kỳ BCTC cuối năm khổng lồ và rủi ro lớn đến mức như thế nào.