Nghịch lý kinh tế Mỹ: Số liệu đẹp, niềm tin xấu

Kinh tế Mỹ tăng trưởng mạnh với GDP bứt tốc, nhưng cảm nhận trên “Phố Chính” lại hoàn toàn trái ngược khi lạm phát dai dẳng, tiền lương không theo kịp chi phí sinh hoạt và nỗi lo việc làm gia tăng. Nghịch lý “kinh tế chữ K” ngày càng rõ nét, cho thấy tăng trưởng vĩ mô chưa đủ để mang lại cảm giác an tâm cho phần đông người dân.

Các số liệu công bố trong tuần này cho thấy kinh tế Mỹ đang tăng trưởng với tốc độ cao nhất trong hai năm, nhưng bức tranh trên “Phố Chính” lại không cùng gam màu. Trái với sự khởi sắc trên các chỉ báo vĩ mô, các cuộc thăm dò cho thấy tâm lý người dân và doanh nghiệp nhỏ vẫn chìm trong bi quan, làm lộ rõ khoảng cách ngày càng lớn giữa tăng trưởng thống kê và cảm nhận đời sống thực.

Nghịch lý kinh tế Mỹ: Số liệu đẹp, niềm tin xấu

Nhiều người Mỹ thuộc tầng lớp thu nhập thấp và trung bình đang chật vật để duy trì cuộc sống.

Thoạt nhìn, thật khó tin tất cả những nghịch lý này lại đang diễn ra trong cùng một nền kinh tế. Nhưng các chỉ số một lần nữa cho thấy: tăng trưởng mạnh và tâm lý bi quan hoàn toàn có thể song hành. Một nền kinh tế đi lên trên giấy tờ không đồng nghĩa người dân thực sự cảm nhận được thành quả của nó.

GDP – thước đo rộng nhất của kinh tế Mỹ – đã tăng tốc mạnh trong mùa hè, đạt mức tăng trưởng thường niên 4,3%, vượt xa dự báo. Tuy nhiên, cú bứt phá này không kéo theo làn sóng tuyển dụng tương xứng, cũng không đủ sức đưa lạm phát trở lại trạng thái “dễ chịu” như trước đại dịch.

“GDP là một khái niệm trừu tượng. Còn người dân thì sống bằng việc làm và chi phí sinh hoạt”, ông Mark Zandi, kinh tế trưởng của Moody’s Analytics, nhận định. Theo ông, người Mỹ hiểu rất rõ rằng mất việc đồng nghĩa với rủi ro không tìm được việc mới, trong khi giá cà phê, thịt bò, điện, chăm sóc trẻ em và hầu như mọi nhu yếu phẩm đều ngày càng đắt đỏ.

Nhiều mặt hàng thiết yếu khác lại tăng giá.

Nền kinh tế chữ K lộ diện rõ nét

GDP có thể xem là bảng điểm của nền kinh tế, nhưng cũng giống như mọi bảng điểm khác, nó không phản ánh đầy đủ thực tế bên dưới. Một trong những động lực chính giúp GDP quý III/2025 tăng mạnh là chi tiêu tiêu dùng. Đây là hiện tượng lặp lại dưới cả chính quyền Biden lẫn Trump: người Mỹ vẫn chi tiêu, bất chấp môi trường kinh tế nhiều bất ổn.

Tuy nhiên, báo cáo GDP không chỉ ra ai là người đang chi tiêu nhiều hơn. Các nhà kinh tế cho rằng lực đẩy này chủ yếu đến từ nhóm thu nhập cao – những người hưởng lợi trực tiếp từ giá bất động sản kỷ lục và thị trường chứng khoán tăng mạnh.

Ở chiều ngược lại, một bộ phận lớn người Mỹ thuộc tầng lớp thu nhập thấp và trung bình đang chật vật xoay xở chi tiêu, buộc phải cắt giảm mua sắm và chậm thanh toán hóa đơn. “Người về hưu và 10% giàu nhất vẫn là động cơ chính của tăng trưởng. Đây rõ ràng là một nền kinh tế hình chữ K”, ông Mike Reid, chuyên gia kinh tế cấp cao tại RBC Capital Markets, nhấn mạnh.

Lạm phát: giảm chưa đủ để dễ thở

Nếu người dân không “cảm” được GDP cao, họ lại cảm nhận rất rõ sức ép từ giá cả. Lạm phát năm nay không tăng vọt như một số lo ngại, nhưng cũng không hạ nhiệt đáng kể. Giá cả vẫn tăng quanh mức 3% mỗi năm – cao hơn rõ rệt so với mức trung bình 1,7% trong thập kỷ trước đại dịch.

Một số mặt hàng có xu hướng giảm giá, như trứng (giảm 13%) hay sữa (giảm 1%). Giá xăng được kiểm soát khá tốt, hiện quanh 2,86 USD/gallon – thấp nhất trong hơn bốn năm. Tuy nhiên, nhiều chi phí thiết yếu khác lại leo thang mạnh.

Tiền điện tăng trung bình 7%, khí đốt tự nhiên tăng 9%, thịt bò xay vọt 15% – mức cao nhất kể từ năm 2020. Chi phí sửa chữa ô tô tăng 10%, cà phê tăng tới 19%. Trong khi đó, tiền lương dù tăng nhưng không theo kịp chi phí sinh hoạt, đặc biệt với nhóm thu nhập thấp và trung bình.

Dữ liệu từ Bank of America cho thấy, trong tháng 11/2025, tiền lương chỉ thực sự vượt giá cả ở nhóm thu nhập cao. Tăng trưởng lương của nhóm trung bình chỉ đạt 2,3%, còn nhóm thu nhập thấp là 1,4% – quá mỏng để bù đắp áp lực chi phí.

Tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ là 4,6% trong tháng 11/2025

Nỗi lo việc làm đè nặng tâm lý

Nếu kinh tế thực sự bùng nổ, nỗi lo việc làm hẳn sẽ dịu đi. Nhưng thực tế lại ngược lại. Theo The Conference Board, tỷ lệ người tin rằng cơ hội việc làm sẽ dồi dào hơn trong 6 tháng tới đã giảm xuống mức thấp nhất trong bốn năm. Cùng lúc, tỷ lệ người cho rằng tìm việc ngày càng khó tiếp tục tăng.

Tỷ lệ thất nghiệp đã lên 4,6% – mức cao nhất trong bốn năm. Đáng chú ý, số người tìm việc đã vượt số việc làm hiện có lần đầu tiên sau bốn năm, làm gia tăng tâm lý bất an trong xã hội.

Nguyên nhân không chỉ đến từ chu kỳ kinh tế. Doanh nghiệp ngày càng học cách “làm nhiều hơn với ít người hơn” nhờ trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh đó, chính sách thương mại khó đoán của Tổng thống Trump khiến nhiều công ty trì hoãn tuyển dụng, thậm chí cắt giảm nhân sự để tránh đẩy chi phí thuế quan sang người tiêu dùng.

Tóm lại, GDP dù cao đến đâu cũng không đủ để xoa dịu tâm lý người Mỹ. Điều họ cần không phải là những con số tăng trưởng ấn tượng, mà là thu nhập có sức mua lớn hơn, sự ổn định việc làm và một cảm giác chắc chắn hơn về tương lai kinh tế của chính mình.