Ngân hàng đẩy mạnh ESOP: Chiến lược giữ người hay cách định vị lại quyền lực?

Hàng loạt ngân hàng lớn như VIB, Nam A Bank, Techcombank và OCB đồng loạt tăng vốn điều lệ thông qua chia cổ tức bằng cổ phiếu và phát hành ESOP, vừa để củng cố tiềm lực tài chính, vừa giữ chân nhân sự chủ chốt. Đây là chiến lược kép ngày càng phổ biến, song cũng cần nhà đầu tư theo dõi sát để đánh giá tác động pha loãng và hiệu quả thực tế.

Năm 2025, “làn sóng ngầm” mang tên ESOP đang cuộn trào trong giới ngân hàng. Không còn là câu chuyện thưởng hậu cho quá khứ tăng trưởng, các nhà băng nay xem cổ phiếu ESOP là công cụ chiến lược: vừa khóa chặt nhân tài trong guồng quay cạnh tranh khốc liệt, vừa gieo mầm kỳ vọng dài hạn cho cổ đông. Đằng sau những con số tưởng như chỉ mang tính nội bộ, là một cuộc tái cấu trúc thầm lặng trong triết lý quản trị vốn và con người của ngành tài chính.

Bước vào mùa đại hội cổ đông 2025, làn sóng phát hành cổ phiếu ESOP đang ngày càng trở nên sôi động, đặc biệt trong khối ngân hàng. Không chỉ dừng lại ở việc chia cổ tức bằng tiền mặt hay cổ phiếu thưởng cho cổ đông hiện hữu, các ngân hàng đang mạnh tay trích lập nguồn lực để “thưởng riêng” cho đội ngũ nhân sự – một động thái vừa mang tính tưởng thưởng, vừa ẩn chứa thông điệp dài hạn trong chiến lược giữ chân và tái cơ cấu nội lực.

Tại VIB, cổ đông đã “bật đèn xanh” cho ba mũi nhọn cùng lúc: chia cổ tức tiền mặt 7%, phát hành cổ phiếu thưởng tỷ lệ 14% và tung ra 7,8 triệu cổ phiếu ESOP dành cho nhân viên. Sau khi hoàn thành các kế hoạch này, vốn điều lệ ngân hàng sẽ tăng thêm gần 4.249 tỷ đồng, lên mức hơn 34.040 tỷ đồng – tương ứng mức tăng 14,26%. Lợi nhuận hợp nhất sau khi trích lập và chi trả vẫn đạt trên 4.059 tỷ đồng, cho thấy dư địa tài chính đủ lớn để “đãi ngộ” cả cổ đông lẫn nhân viên.

Tương tự, Nam A Bank cũng đi theo mô hình “3 trong 1”: chia cổ tức bằng cổ phiếu, phát hành ESOP và tăng vốn điều lệ. Ngân hàng này dự kiến phát hành 343,1 triệu cổ phiếu để trả cổ tức (tỷ lệ 25%) và 85 triệu cổ phiếu ESOP – giúp vốn điều lệ tăng từ 13.736 tỷ đồng lên 18.007 tỷ đồng. Giá chào bán ESOP chỉ ở mức mệnh giá 10.000 đồng/cổ phiếu, kèm theo điều kiện hạn chế chuyển nhượng tới hai năm – cho thấy kỳ vọng tạo lập sự gắn bó dài hạn từ lực lượng nội bộ.

Techcombank cũng nhập cuộc với kế hoạch phát hành 21,4 triệu cổ phiếu ESOP, dù chỉ tương đương 0,3% vốn điều lệ. Nếu hoàn tất, vốn điều lệ ngân hàng sẽ tăng lên hơn 70.862 tỷ đồng. Đáng chú ý, Techcombank thường khá thận trọng trong các quyết sách về cổ tức hay tăng vốn – việc phát hành ESOP lần này được xem như động thái định vị lại vai trò của đội ngũ trong chiến lược trung – dài hạn.

Không nằm ngoài làn sóng đó, OCB cũng trình cổ đông kế hoạch phát hành 197,2 triệu cổ phiếu thưởng, tương đương 8% vốn điều lệ. Sau khi hoàn tất, vốn điều lệ sẽ tăng lên 26.630 tỷ đồng. Trước đó, năm 2024, OCB cũng từng sử dụng lợi nhuận để tăng vốn thông qua cổ phiếu thưởng, tuy nhiên các phương án ESOP hay phát hành riêng lẻ chưa triển khai do điều kiện thị trường chưa thuận lợi.

Rõ ràng, ESOP đã vượt ra khỏi vai trò một công cụ tưởng thưởng thuần túy. Trong hệ sinh thái ngân hàng – nơi nhân sự chất lượng cao trở thành “tài sản chiến lược”, việc phát hành cổ phiếu ưu đãi cho người lao động là cách biến họ thành cổ đông – từ đó khuyến khích tư duy chủ sở hữu thay vì chỉ là người làm thuê. Đây là chiến lược kép: vừa neo giữ nhân sự giữa thời điểm cạnh tranh khốc liệt, vừa bổ sung vốn cấp hai, nâng cao năng lực tài chính, tỷ lệ an toàn vốn (CAR), và mở rộng biên độ tăng trưởng.

Tuy nhiên, không phải ai cũng nhìn ESOP với lăng kính tích cực. Ông Nguyễn Thành Trung – nhà sáng lập FinSuccess cảnh báo: cổ phiếu ESOP thường có giá thấp hơn đáng kể so với thị giá, gây lo ngại pha loãng và ảnh hưởng đến lợi ích cổ đông phổ thông. Theo ông, nhà đầu tư nên theo dõi sát số lượng và tần suất chia ESOP để đánh giá mức độ hợp lý.

Ở chiều ngược lại, ông Lê Tự Quốc Hưng – Trưởng phòng Chiến lược thị trường tại Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhấn mạnh yếu tố định lượng: “Câu hỏi quan trọng không phải là có chia ESOP hay không, mà là cổ phiếu đó có tạo ra giá trị vượt trội trong tương lai hay không?” Bên cạnh đó, ông lưu ý thêm rằng, theo quy định kế toán Việt Nam, ESOP không được phản ánh vào chi phí – điều này có thể khiến bức tranh tài chính doanh nghiệp trở nên “ảo” hơn nếu nhà đầu tư không thận trọng khi định giá.

Trong bối cảnh thị trường vốn đang chịu áp lực phân hóa mạnh, ESOP có thể là đòn bẩy giúp ngân hàng giữ vững nguồn lực con người – nhưng cũng là phép thử cho sự minh bạch và công bằng với nhà đầu tư. Nếu triển khai đúng, đây là "phần thưởng kép" giúp doanh nghiệp vững gốc – bền cành. Ngược lại, nếu bị lạm dụng, ESOP có thể trở thành con dao hai lưỡi, bào mòn niềm tin thị trường.