Mua cổ phiếu từ năm 12 tuổi, đoán sai thị trường suýt phá sản: Ray Dalio lật thế cờ thế nào?

Sinh ra trong một gia đình không có bất kỳ mối liên hệ nào với Phố Wall, từng bị đánh giá là học sinh kém, đoán sai thị trường và suýt phá sản ở tuổi ngoài 30, Ray Dalio đã đi một con đường rất khác để trở thành một trong những bộ óc có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong giới tài chính toàn cầu – người đứng sau Bridgewater Associates, quỹ đầu cơ từng quản lý khoảng 160 tỷ USD và khiến cả Phố Wall phải dè chừng.

Cậu bé bán báo và thương vụ cổ phiếu đầu đời

Raymond Dalio sinh ngày 1/8/1949 tại khu Queens, New York (Mỹ), trong một gia đình gốc Italy không giàu có. Cha ông là một nhạc sĩ jazz thường xuyên biểu diễn tại Manhattan, còn mẹ ông là nội trợ. Dalio không phải hình mẫu “con nhà nòi” của Phố Wall. Tuổi thơ ông gắn với những công việc kiếm tiền sớm như bán báo dạo, làm việc vặt để tự trang trải chi tiêu.

Bước ngoặt đến khi Dalio mới 12 tuổi. Trong thời gian làm việc tại Links Golf Club – nơi ông bán kẹo và nhặt bóng cho các golfer giàu có – Dalio thường nghe lỏm những câu chuyện về thị trường chứng khoán. Từ sự tò mò rất bản năng, cậu bé dồn số tiền ít ỏi tích cóp được để mua cổ phiếu của hãng hàng không Northeastern Airlines.

Không lâu sau, cổ phiếu tăng gấp ba. Thương vụ nhỏ bé ấy gieo vào Dalio một niềm tin mạnh mẽ: thị trường tài chính không phải thứ hỗn loạn ngẫu nhiên, mà là một cỗ máy có thể quan sát, phân tích và hiểu được.

Đoán sai thị trường và cú vỡ mộng sớm

Nhưng thị trường nhanh chóng cho Dalio bài học đầu tiên – và cũng là bài học đắt giá. Cuối thập niên 1960, hàng loạt biến động lớn khiến chứng khoán Mỹ lao dốc. Dalio tiếp tục mua vào khi giá giảm với niềm tin thị trường sẽ sớm phục hồi, để rồi chứng kiến tài khoản bốc hơi.

Chính những cú đoán sai liên tiếp này khiến Dalio nhận ra một sự thật cốt lõi: thị trường không vận hành theo niềm tin cá nhân, và việc sai lầm là điều không thể tránh khỏi. Thay vì né tránh thất bại, ông bắt đầu coi sai lầm là công cụ học tập.

Dalio từng thừa nhận mình không phải học sinh giỏi theo nghĩa truyền thống. Ông không thích ghi nhớ máy móc, nhưng lại bị ám ảnh bởi các câu hỏi lớn: Vì sao mọi thứ vận hành như vậy? Điều gì xảy ra tiếp theo nếu một biến số thay đổi? Chính tư duy đặt câu hỏi này đã theo ông suốt sự nghiệp.

Phố Wall không dành cho cái tôi quá lớn

Sau khi tốt nghiệp Đại học Long Island và lấy bằng MBA tại Trường Kinh doanh Harvard năm 1973, Dalio bước chân vào Phố Wall. Ông làm việc tại Sàn giao dịch chứng khoán New York, Merrill Lynch và sau đó là Dominick and Dominick, rồi giữ vị trí Trưởng bộ phận hợp đồng tương lai tại Shearson Hayden Stone.

Khác với nhiều đồng nghiệp chạy theo cổ phiếu, Dalio tập trung vào hợp đồng tương lai hàng hóa – nơi phản ánh trực tiếp mối quan hệ cung cầu thực. Ông dành nhiều thời gian làm việc với nông dân, nhà sản xuất, tiếp xúc với kinh tế thực thay vì chỉ nhìn bảng giá.

Tuy nhiên, cá tính mạnh và sự thẳng thắn khiến Dalio sớm va chạm với cấp trên. Ông bị sa thải sau một cuộc xung đột nghiêm trọng – một kết cục cay đắng nhưng cũng là chất xúc tác cho bước ngoặt lớn nhất đời ông.

Bridgewater ra đời và cú sập suýt xóa sổ tất cả

Năm 1975, Ray Dalio thành lập Bridgewater Associates trong căn hộ hai phòng ngủ của mình. Ban đầu, công ty chỉ cung cấp dịch vụ tư vấn rủi ro, giúp khách hàng hiểu các mối quan hệ nguyên nhân – kết quả trong nền kinh tế.

Thế nhưng, sai lầm lớn nhất sự nghiệp đến vào năm 1982. Dalio dự đoán kinh tế toàn cầu sẽ rơi vào suy thoái nghiêm trọng, đặt cược lớn vào kịch bản này – và đoán sai hoàn toàn. Bridgewater gần như phá sản. Dalio phải vay cha 4.000 USD để trả tiền thuê nhà.

Đó là thời điểm ông chạm đáy. Nhưng thay vì bỏ cuộc, Dalio nhìn thẳng vào thất bại và rút ra kết luận mang tính nền tảng: nguy hiểm nhất không phải là sai, mà là không biết mình có thể sai ở đâu.

Lật thế cờ bằng kỷ luật và sự khiêm nhường trí tuệ

Sau cú sập năm 1982, Dalio tái cấu trúc toàn bộ cách tiếp cận thị trường. Ông xây dựng hệ thống “nguyên tắc” (principles) nhằm giảm tối đa vai trò của cảm xúc và cái tôi trong đầu tư.

Tại Bridgewater, Dalio áp dụng văn hóa “minh bạch triệt để”: mọi ý tưởng đều được tranh luận, mọi quyết định đều có thể bị chất vấn, sự thật được đặt cao hơn cấp bậc. Sai lầm không bị trừng phạt nếu được mổ xẻ để học hỏi.

Cách tiếp cận này giúp Bridgewater phát triển mạnh mẽ, trở thành quỹ đầu cơ lớn nhất thế giới trong nhiều năm, quản lý khoảng 160 tỷ USD tài sản và nổi tiếng với khả năng dự báo chu kỳ kinh tế toàn cầu.

Di sản vượt ra ngoài tiền bạc

Năm 2017, Ray Dalio xuất bản cuốn Principles, hệ thống hóa triết lý sống và đầu tư của mình. Cuốn sách nhanh chóng trở thành bestseller toàn cầu, được nhiều nhà đầu tư và lãnh đạo coi là “sách gối đầu giường”.

Bên cạnh đó, Dalio còn là một nhà từ thiện tích cực, đã quyên góp hơn 1 tỷ USD cho giáo dục, môi trường, tài chính vi mô và thiền định thông qua Quỹ Dalio.

Từ cậu bé bán báo mua cổ phiếu năm 12 tuổi, đến người đoán sai thị trường suýt phá sản, rồi lật thế cờ để xây dựng một đế chế đầu tư khổng lồ, hành trình của Ray Dalio là minh chứng rõ ràng rằng: trong tài chính, người tồn tại lâu nhất không phải người đúng nhiều nhất, mà là người học được nhiều nhất từ những lần sai.