Một nghịch lý trong đầu tư chứng khoán, vàng, bất động sản

Tại sao không mua Chứng khoán, Bất động sản , Vàng khi còn rẻ mà lên cao mới mua?

Tôi luôn có một câu hỏi: Tại sao nhiều người không mua chứng khoán khi VN-Index ở dưới 900 điểm, dưới 1.000 điểm năm 2022, nhưng lại hào hứng mua khi thị trường lên 1.800 hay 1.900 điểm?

Điều này không chỉ xảy ra với chứng khoán. Bất động sản cũng vậy. Vàng cũng vậy.

Khi giá thấp, người ta sợ. Khi giá cao, người ta lại muốn mua. Đó là nghịch lý lớn nhất của đầu tư.

Năm 2022, thị trường chứng khoán Việt Nam trải qua một đợt giảm mạnh. Nhiều cổ phiếu mất 70%, 80%, thậm chí 90% giá trị từ đỉnh. Khắp nơi là tin xấu. Người ta nói về khủng hoảng. Người ta nói về suy thoái. Người ta nói chứng khoán là cờ bạc.

Nhưng chính những thời điểm đó mới là lúc rủi ro thấp nhất và cơ hội lớn nhất.

Nếu mua được những doanh nghiệp tốt ở vùng giá rẻ và đủ kiên nhẫn nắm giữ 2-3 năm, thành quả thường rất khác biệt. Và thực tế bây giờ đến năm 2026, hầu hết các cổ phiếu cở bản đều có mức tăng rất tốt so với giá giai đoạn vùng đáy hoặc gần đáy cuối năm 2022, đầu năm 2023. Giai đoạn hiện tại 6/2026, dù giá của nhiều cổ phiếu đã giảm so với vùng gần đáy (tôi chưa cần so sánh với vùng đáy) thì vẫn cao hơn nhiều. Nếu ai mua thời điểm đó thì bây giờ lãi tốt như SSI lãi 120%, VND 60%, CTS 240%, FTS 170%, HPG 90%, TCB 140%, BID 60%, VPB 50%, STB 190%, VIC 700%.. Nhưng bạn hãy xem hiện tại sau vài năm đầu tư mấy ai có được mức lãi như này.

Ngược lại, khi thị trường tăng nóng, khi quán cà phê nào cũng bàn về cổ phiếu, khi người chưa từng đầu tư cũng muốn mở tài khoản, đó lại là lúc rủi ro bắt đầu tăng lên. Bởi vì giá đã phản ánh phần lớn kỳ vọng tốt đẹp. Nhiều người nghĩ rằng mua ở vùng cao vẫn có thể thắng. Điều đó đúng. Nhưng vấn đề không phải là có thắng hay không. Vấn đề là tỷ lệ rủi ro và lợi nhuận.

Nếu mua ở vùng giá thấp: Dư địa tăng thường lớn. Biên an toàn cao hơn. Tâm lý nắm giữ dễ dàng hơn.

Nếu mua ở vùng giá cao: Dư địa tăng thường nhỏ hơn. Chỉ cần thị trường điều chỉnh cũng có thể lỗ đáng kể. Áp lực tâm lý lớn hơn rất nhiều.

Và đó là lý do nhiều người thường xuyên cắt lỗ. Không phải vì họ chọn sai doanh nghiệp. Mà vì họ mua sai thời điểm.

Bất động sản cũng không khác.

Trong giai đoạn khó khăn 2022-2023, nhiều nhà đầu tư đứng ngoài vì lo ngại thanh khoản thấp và kinh tế suy giảm. Nhưng đến năm 2025-2026, giá nhà tại nhiều khu vực đã tăng rất mạnh. Riêng tại Hà Nội, giá căn hộ đã tăng khoảng 40-50% trong năm 2024, nhiều dự án đạt mức 80-100 triệu đồng/m², cao nhất trong gần một thập kỷ. Thậm chí có những thống kê cho thấy giá chung cư Hà Nội đã tăng tới 200% trong vòng 5 năm. Sau giai đoạn tăng nóng, nhiều báo cáo đã bắt đầu cảnh báo về dấu hiệu điều chỉnh và rủi ro đối với người mua ở vùng giá cao.

Vàng cũng là một ví dụ điển hình. Khi vàng ở vùng giá thấp, ít người quan tâm. Nhưng khi giá liên tục lập đỉnh, người dân lại xếp hàng mua vì sợ bỏ lỡ cơ hội. Chỉ trong khoảng vài năm, giá vàng SJC đã tăng từ quanh 67-68 triệu đồng/lượng năm 2022 lên vùng trên 170-180 triệu đồng/lượng trong năm 2026. Càng tăng mạnh, tâm lý FOMO càng lớn. Nhưng lịch sử đầu tư cho thấy người mua vì sợ bỏ lỡ thường chấp nhận mức rủi ro cao hơn rất nhiều so với những người âm thầm tích lũy khi thị trường còn bị nghi ngờ.

Lịch sử cho thấy những người mua vì sợ bỏ lỡ thường là những người chịu rủi ro lớn nhất nếu thị trường đảo chiều. Trong khi đó, những người âm thầm tích lũy khi thị trường bình lặng thường có vị thế tốt hơn rất nhiều. Đầu tư không phải là cuộc thi xem ai mua được tài sản đắt nhất. Đầu tư là nghệ thuật mua tài sản tốt với mức giá hợp lý. Tiền lớn thường không được tạo ra khi bán. Tiền lớn được tạo ra ngay từ lúc mua. Mua đúng giá, mua đúng thời điểm và đủ kiên nhẫn chờ đợi. Đó mới là nền tảng của thành công dài hạn.

Vì vậy, trước khi lao vào một tài sản đang tăng nóng, hãy tự hỏi: "Tại sao mình không mua nó khi còn rẻ?". Nếu không tìm được câu trả lời hợp lý, có lẽ điều đang dẫn dắt bạn không phải cơ hội. Mà là cảm xúc.

Và qua phân tích trên, tôi muốn nêu ra một phương pháp đầu tư an toàn và hiệu quả. Đó là hãy chờ những cũ sập mạnh của thị trường, khi việc sập mạnh bắt đầu chững lại, rồi chọn những cổ phiếu cơ bản, doanh nghiệp tốt để mua. Bất động sản, vàng cũng vậy. Sau đó kiên nhẫn nắm giữ vài năm thành quả sẽ đến với bạn.