Mỗi lần năng lượng khủng hoảng, thị trường tài chính phản ứng ra sao?

Trong những giai đoạn giá dầu và năng lượng tăng mạnh, nhiều nhà đầu tư thường mặc định rằng đây là tín hiệu tích cực cho thị trường, đặc biệt là nhóm dầu khí. Tuy nhiên, nếu nhìn lại lịch sử, phản ứng của thị trường tài chính lại hoàn toàn không đơn giản như vậy.

— Năng lượng tăng

— Lạm phát tăng

— Ngân hàng trung ương không thể hạ lãi suất

— Thanh khoản bị siết

— Tài sản rủi ro chịu áp lực

Đây không phải là lý thuyết, mà đã xảy ra nhiều lần trong lịch sử.

Năm 1973, khi OPEC cắt giảm sản lượng, giá dầu tăng gấp 4 lần. Thay vì hưởng lợi, thị trường chứng khoán Mỹ lại bước vào một trong những giai đoạn giảm mạnh nhất lịch sử, với S&P 500 mất gần 50%. Lạm phát tăng cao, kinh tế suy thoái, dòng tiền rút khỏi tài sản rủi ro. Ngược lại, vàng trở thành nơi trú ẩn và tăng hơn 5 lần trong vài năm sau đó.

Đến năm 1979, cuộc cách mạng Iran tiếp tục gây gián đoạn nguồn cung dầu, đẩy giá năng lượng lên cao. Tuy nhiên, lần này điểm mấu chốt nằm ở phản ứng chính sách. Lãi suất bị đẩy lên mức rất cao để kiểm soát lạm phát. Kết quả là thị trường chứng khoán gần như đi ngang trong thời gian dài nếu tính theo giá danh nghĩa, nhưng thực chất giảm mạnh nếu tính theo sức mua. Trong khi đó, vàng bùng nổ lên vùng 850 USD/oz, trở thành tài sản outperform rõ rệt nhất.

Gần hơn, năm 2022, xung đột Nga – Ukraine khiến giá năng lượng tại châu Âu tăng sốc. Một lần nữa, thị trường tài chính phản ứng theo đúng “công thức cũ”: lạm phát tăng, ngân hàng trung ương thắt chặt mạnh tay, thanh khoản toàn cầu bị hút về. S&P 500 giảm khoảng 25%, Nasdaq giảm hơn 30%. Tuy nhiên, khác với thập niên 1970, vàng không tăng mạnh do chịu áp lực từ USD mạnh và mặt bằng lãi suất cao.

Điểm quan trọng mà nhiều nhà đầu tư thường bỏ qua là: thị trường không phản ứng với giá dầu hiện tại, mà phản ứng với hệ quả phía sau của nó. Giá năng lượng tăng thường đồng nghĩa với chi phí đầu vào tăng, biên lợi nhuận doanh nghiệp bị thu hẹp và rủi ro suy thoái gia tăng. Trong bối cảnh đó, việc thắt chặt tiền tệ là gần như không thể tránh khỏi, và đây mới là yếu tố trực tiếp gây áp lực lên thị trường chứng khoán.

— Giá dầu tăng không đồng nghĩa cổ phiếu sẽ tăng

— Thị trường luôn đi trước kỳ vọng kinh tế

— Rủi ro vĩ mô quan trọng hơn câu chuyện ngành

Lịch sử cho thấy, năng lượng chỉ là “ngòi nổ”. Thứ thực sự quyết định xu hướng thị trường nằm ở lạm phát, lãi suất và thanh khoản. Vì vậy, thay vì chỉ theo dõi giá dầu, câu hỏi quan trọng hơn với nhà đầu tư lúc này là: dòng tiền toàn cầu đang được nới lỏng hay bị siết lại?

Giá năng lượng tăng không phải lúc nào cũng là cơ hội. Trong nhiều trường hợp, đó lại là tín hiệu cảnh báo sớm cho một giai đoạn biến động mạnh phía trước của thị trường tài chính.