Luật mới "mở đường" cho chứng khoán

Dự thảo sửa đổi Luật Chứng khoán đang mở ra cơ hội thử nghiệm công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, việc nới rộng không gian đổi mới cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về giám sát rủi ro, bảo vệ tài sản và quyền lợi nhà đầu tư.

Đề xuất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được kỳ vọng tạo động lực phát triển thị trường vốn, đồng thời đặt các công ty chứng khoán trước yêu cầu nâng cấp công nghệ và quản trị.

Dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi đề xuất điều chỉnh 44 điều, bổ sung 1 điều và giữ nguyên 91 điều so với luật hiện hành. Điểm đáng chú ý là Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hay sandbox.

Theo đó, các tổ chức có thể được phép thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong phạm vi, thời gian và đối tượng giới hạn, dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.

Cơ chế này tạo điều kiện ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính và các giải pháp giao dịch hiện đại trước khi triển khai rộng rãi.

Bên cạnh đó, dự thảo hướng tới đơn giản hóa thủ tục chào bán chứng khoán, lưu ký và điều kiện kinh doanh. Việc bãi bỏ một số điều kiện IPO có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ, cải thiện khả năng tiếp cận vốn.

Với thị trường chứng khoán, khung pháp lý linh hoạt được kỳ vọng thúc đẩy đổi mới sản phẩm, gia tăng tính cạnh tranh và hỗ trợ thu hút dòng vốn dài hạn.

Đối với các công ty chứng khoán như SSI, VCI, HCM, VND hay MBS, cơ chế sandbox có thể mở rộng không gian phát triển dịch vụ, từ giao dịch điện tử đến quản lý tài sản và ứng dụng công nghệ.

Tuy nhiên, cơ hội tăng doanh thu không đồng nghĩa lợi nhuận cải thiện ngay lập tức. Doanh nghiệp có thể phải gia tăng chi phí đầu tư hệ thống, bảo mật dữ liệu và kiểm soát rủi ro vận hành.

Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ trách nhiệm bồi thường, cơ chế tách biệt tài sản khách hàng, giới hạn thử nghiệm và phương án xử lý khi sản phẩm thất bại.

Đối với giao dịch thuật toán và trí tuệ nhân tạo, yêu cầu giám sát, lưu vết và khả năng can thiệp của con người cũng được nhấn mạnh.

Dự kiến, luật sửa đổi có thể có hiệu lực từ tháng 3/2027 nếu được thông qua.

Về dài hạn, sandbox có thể trở thành động lực nâng cao chất lượng thị trường, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào khả năng cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ nhà đầu tư.

Đây cũng là yếu tố quyết định liệu cải cách pháp lý có thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận và sức hấp dẫn của ngành chứng khoán.