24HMONEY đã kiểm duyệtKhi uptrend mà vẫn thua lỗ: lột trần những sai lầm tâm lý "chết người" của nhà đầu tư nhỏ lẻ
Thị trường chứng khoán trong xu hướng tăng (uptrend) lẽ ra phải là "thiên đường" cho mọi nhà đầu tư.
Khi VN-Index liên tục thiết lập những đỉnh cao mới, nhiều cổ phiếu tăng giá ấn tượng, một logic thông thường cho rằng hầu hết mọi người đều sẽ có lãi. Tuy nhiên, một nghịch lý đau lòng thường xuyên xảy ra: không ít nhà đầu tư nhỏ lẻ, dù thị trường đang "sóng lên", vẫn đối mặt với thua lỗ, thậm chí là những khoản thua lỗ đáng kể. Hiện tượng này không phải do thiếu thông tin hay kiến thức phân tích quá phức tạp, mà phần lớn bắt nguồn từ những cạm bẫy tâm lý và hành vi thiếu kỷ luật. Vén màn những sai lầm "chết người" này sẽ giúp nhà đầu tư nhìn nhận lại chính mình và điều chỉnh chiến lược.
Một trong những sai lầm tâm lý phổ biến nhất, đặc biệt trong một thị trường uptrend, chính là hội chứng sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO). Khi chứng kiến các cổ phiếu liên tục tăng trần, thông tin về những nhà đầu tư khác "phất lên" nhanh chóng được lan truyền, nỗi sợ bị bỏ lại phía sau trỗi dậy mạnh mẽ. Tâm lý này thúc đẩy nhà đầu tư "đua lệnh" mua vào các cổ phiếu đã tăng giá rất nóng, thường là ở những vùng đỉnh ngắn hạn hoặc thậm chí là đỉnh của một con sóng. Họ bỏ qua các nguyên tắc định giá cơ bản, phân tích kỹ thuật, hay quản trị rủi ro, mà chỉ hành động theo cảm tính muốn sở hữu ngay lập tức cổ phiếu "hot" đó. Kết quả là, họ mua vào đúng lúc thị trường hoặc cổ phiếu bước vào giai đoạn điều chỉnh (sóng 2 trong lý thuyết Elliott), dẫn đến thua lỗ ngay cả trong một xu hướng tăng dài hạn.
Liên quan đến FOMO là hiệu ứng bầy đàn. Trong một uptrend, khi đám đông hưng phấn, nhà đầu tư nhỏ lẻ có xu hướng hành động theo số đông, mua vào những gì mọi người đang mua và tin vào những câu chuyện mà thị trường đang "thêu dệt". Họ ít khi tự mình nghiên cứu, phân tích, mà chỉ đơn thuần sao chép hành động của người khác. Điều này khiến họ thường là những người đến sau, mua vào ở mức giá cao, và dễ dàng bị "rũ bỏ" khi thị trường xuất hiện những nhịp rung lắc. Khi thị trường điều chỉnh, sự hoảng loạn của đám đông cũng khiến họ bán tháo theo, chấp nhận thua lỗ lớn.
Một cạm bẫy tâm lý khác là sự tự tin thái quá và hiệu ứng mỏ neo. Sau một vài giao dịch thành công trong giai đoạn đầu của uptrend, nhà đầu tư có thể trở nên quá tự tin vào khả năng phán đoán của mình. Họ tin rằng mình có thể "đánh bại thị trường" và đôi khi từ bỏ những nguyên tắc kỷ luật đã đặt ra. Điều này dẫn đến việc họ sẵn sàng đặt cược lớn hơn, hoặc cố chấp với một vị thế sai lầm vì cho rằng giá sẽ quay lại "điểm hòa vốn" (hiệu ứng mỏ neo vào giá mua ban đầu). Mặc dù thị trường trong xu hướng tăng, nhưng vẫn có những nhịp điều chỉnh cục bộ hoặc các cổ phiếu cá biệt giảm sâu. Sự cố chấp không chịu cắt lỗ khi sai lầm, cộng với việc tự tin thái quá, khiến một khoản lỗ nhỏ có thể biến thành khoản lỗ lớn, làm bào mòn tài khoản đáng kể.
Thiếu một chiến lược rõ ràng và kỷ luật giao dịch cũng là nguyên nhân hàng đầu. Nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ không có một kế hoạch cụ thể về điểm vào, điểm ra, mức độ chấp nhận rủi ro, hay tỷ trọng phân bổ vốn. Họ giao dịch theo cảm hứng, theo tin đồn, hoặc theo những lời "phím hàng". Khi thị trường uptrend, họ có thể "ăn may" trong một vài giao dịch, nhưng về dài hạn, sự thiếu kỷ luật này sẽ dẫn đến những quyết định cảm tính và sai lầm. Ví dụ, họ có thể mua vào mà không có điểm dừng lỗ, hoặc không chốt lời khi cổ phiếu đã đạt mục tiêu lợi nhuận, mà tiếp tục kỳ vọng giá sẽ lên mãi. Khi thị trường bước vào pha điều chỉnh cần thiết để tiếp tục đi lên, những nhà đầu tư này dễ dàng bị mắc kẹt.
Cuối cùng, sự chi phối của cảm xúc tham lam và sợ hãi là cốt lõi của mọi sai lầm. Trong một uptrend, tham lam khiến nhà đầu tư bỏ qua định giá, mua bằng mọi giá. Khi thị trường điều chỉnh nhẹ, sợ hãi lại khiến họ bán tháo trong hoảng loạn, dù đó có thể chỉ là một nhịp rũ bỏ lành mạnh để củng cố. Những cảm xúc này khiến nhà đầu tư hành động phi lý trí, mua cao bán thấp, một hành vi trái ngược hoàn toàn với nguyên tắc đầu tư cơ bản. Ngay cả khi xu hướng chung là tăng, những nhịp điều chỉnh hoặc các cổ phiếu cá biệt vẫn có thể gây thua lỗ nặng nề cho những người thiếu kiểm soát cảm xúc.
Tóm lại, mặc dù thị trường đang trong xu hướng tăng, việc thua lỗ của nhà đầu tư nhỏ lẻ không phải là điều bất thường. Đó là kết quả của sự chi phối bởi những cạm bẫy tâm lý như FOMO, hiệu ứng bầy đàn, tự tin thái quá, và đặc biệt là thiếu một chiến lược giao dịch rõ ràng cùng kỷ luật sắt đá. Để thực sự thành công trong một thị trường uptrend và tránh những khoản lỗ không đáng có, nhà đầu tư cần rèn luyện khả năng kiểm soát cảm xúc, tuân thủ nguyên tắc quản trị rủi ro, và luôn dựa trên phân tích khách quan thay vì chạy theo những tín hiệu cảm tính hay đám đông. Chỉ khi đó, "sóng lên" mới thực sự là cơ hội để gia tăng tài sản một cách bền vững.
Theo dõi người đăng bài
Nhà đầu tư lưu ý
Bạn muốn trở thành VIP/PRO trên 24HMONEY?
Bấm vào đây để liên hệ 24HMoney ngay
Từ khóa hot
Bàn tán về thị trường