Khách mua kim cương nên làm gì?

Việc nhiều cửa hàng kim cương tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam bất ngờ đóng cửa đang đẩy hàng loạt khách hàng vào tình trạng "mắc kẹt" tài sản trị giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng. Không chỉ đối mặt rủi ro thanh khoản, người mua còn đứng trước bài toán pháp lý khi các cam kết thu mua lại không được thực hiện.

Theo các chuyên gia pháp lý, trong trường hợp doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ mua lại như đã cam kết, khách hàng có quyền khởi kiện hoặc đăng ký tư cách chủ nợ nếu doanh nghiệp bước vào thủ tục phá sản. Diễn biến mới cũng làm dấy lên yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động kinh doanh kim cương kèm cam kết thu mua.

Từ cuối tháng 5 năm 2026, thị trường kim cương tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam bước vào giai đoạn khủng hoảng khi hàng loạt cửa hàng lâu năm đóng cửa hoặc tạm dừng hoạt động. Theo thông báo từ các thương hiệu, nguyên nhân chủ yếu là áp lực thanh khoản từ làn sóng bán lại ồ ạt. Chuỗi Cashion tuyên bố tạm dừng hoạt động 2 tháng để tái cấu trúc, ghi nhận không còn đủ điều kiện duy trì mô hình hiện tại. PNJ điều chỉnh chính sách thanh toán từ trong ngày sang chi trả theo lộ trình. Khủng hoảng lan rộng đến nhiều địa phương, với các hội nhóm trên mạng xã hội được thành lập để kêu gọi khởi kiện các đơn vị đột ngột đóng cửa.

Một số khách hàng sở hữu tài sản kim cương trị giá hàng tỷ đồng hiện không thể bán lại theo cam kết. Giá thu mua lại tại các tiệm khác chỉ đạt 60% giá ban đầu theo ghi nhận của một số khách hàng, trong khi những người bán tháo tài sản chịu mức giảm 15-25%. Tổng giá trị tài sản bị mắc kẹt chưa rõ, nhưng số lượng khách hàng ảnh hưởng lên đến hàng ngàn. Áp lực tài chính buộc nhiều cửa hàng ngừng chính sách mua lại, biến kim cương từ tài sản thanh khoản thành tài sản khó bán.

Chủ tịch Hội mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM nhìn nhận thị trường gặp khó khăn do áp lực thanh khoản, đồng thời khuyến cáo người dân giữ bình tĩnh thay vì vội vàng bán tháo, vì thị trường càng khủng hoảng thì giá thu mua lại càng bị đẩy xuống. Luật sư Lê Thị Thùy Trang, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho rằng khi cửa hàng bán kim cương kèm cam kết mua lại, về bản chất kinh tế gần với hình thức huy động vốn: khách hàng bỏ tiền mua sản phẩm và tin vào lời hứa thu hồi trong tương lai. Khi hàng loạt khách cùng yêu cầu rút vốn, hệ thống sụp đổ không khác gì rút tiền ồ ạt khỏi tổ chức thiếu dự trữ thanh khoản.

Theo luật sư Trang, khi doanh nghiệp không thực hiện cam kết mua lại, khách hàng không đơn thuần là người mua bị lỡ giao dịch mà là chủ nợ theo hợp đồng. Nếu doanh nghiệp còn hoạt động nhưng chậm trả, khách hàng có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ và khởi kiện dân sự. Nếu doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản, khách hàng phải đăng ký là chủ nợ trong thủ tục phá sản. Tuy nhiên, phần lớn khách hàng cá nhân không biết bước này, và nhiều giao dịch chỉ dựa trên lời hứa miệng hoặc tin nhắn, thiếu văn bản rõ ràng. Trước mắt, người tiêu dùng nên tổng hợp hóa đơn, phiếu thu, tin nhắn cam kết làm chứng cứ và gửi văn bản yêu cầu thực hiện nghĩa vụ có ghi nhận thời điểm.

Luật sư Trang cho rằng đã đến lúc cần một quy định riêng cho hoạt động kinh doanh đá quý, kim cương, vàng bạc có kèm cam kết mua lại. Khung pháp lý này nên bao gồm: yêu cầu doanh nghiệp công khai tỷ lệ dự trữ tiền mặt tương ứng với cam kết mua lại; giới hạn tỷ lệ doanh thu bán hàng kèm cam kết mua lại trên tổng doanh thu; bắt buộc văn bản hóa mọi cam kết; và có cơ chế báo cáo sớm cho cơ quan quản lý khi yêu cầu bán lại tăng đột biến để can thiệp trước khi xảy ra mất khả năng thanh toán.