IPO chu kỳ mới: Hết thời “mở mắt là có lời”

Làn sóng IPO thứ 3 đã lộ diện, mở màn bằng 4 thương vụ của TCBS, VPBankS, VPS và HPA. Khác với những chu kỳ trước, đợt IPO này được nâng đỡ bởi một nền tảng chính sách đồng bộ hơn: từ quyết tâm thúc đẩy tăng trưởng, kỳ vọng nâng hạng thị trường của FTSE, đến những cải cách mang tính cấu trúc từ cơ quan quản lý.

Dữ liệu lịch sử cho thấy, trong giai đoạn 2000–2024, thị trường chứng khoán Việt Nam từng trải qua hai làn sóng IPO rõ nét, diễn ra vào các giai đoạn 2007–2009 và 2017–2018. Cả hai chu kỳ này đều xuất hiện trong bối cảnh thị trường bước vào pha tăng trưởng mạnh, gắn với những cột mốc lớn của nền kinh tế như việc Việt Nam gia nhập WTO hay giai đoạn mở rộng quy mô huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu.

Làn sóng IPO đầu tiên chứng kiến sự nhập cuộc ồ ạt của cả doanh nghiệp Nhà nước lẫn khối tư nhân, trong đó khu vực doanh nghiệp Nhà nước đóng vai trò chủ đạo. Sang làn sóng thứ hai, bắt đầu từ năm 2014 và đạt đỉnh trong giai đoạn 2017–2018, bức tranh IPO đã có sự dịch chuyển rõ rệt. Quy mô IPO tăng mạnh, với tổng giá trị giai đoạn cao điểm lên tới hơn 105.000 tỷ đồng, trong đó khối doanh nghiệp tư nhân chiếm ưu thế tuyệt đối, tập trung chủ yếu ở hai lĩnh vực bất động sản và ngân hàng.

Giai đoạn này cũng được hậu thuẫn bởi môi trường vĩ mô thuận lợi, thị trường chứng khoán sôi động và làn sóng thoái vốn quy mô lớn tại nhiều doanh nghiệp Nhà nước. Năm 2018 không chỉ lập kỷ lục về giá trị IPO mà còn là năm bùng nổ hoạt động huy động vốn nói chung trên thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, kể từ năm 2019, vai trò của doanh nghiệp Nhà nước trong hoạt động IPO gần như mờ nhạt, nhường chỗ cho khu vực tư nhân và các doanh nghiệp có yếu tố thị trường rõ nét hơn.

“Chất xúc tác” cho chu kỳ IPO mới

Bước sang giai đoạn hiện tại, làn sóng IPO thứ ba đang dần hình thành, được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố mang tính nền tảng. Đó là định hướng chính sách ưu tiên tăng trưởng kinh tế, kỳ vọng nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam theo chuẩn quốc tế, và đặc biệt là các cải cách mang tính cấu trúc từ cơ quan quản lý, trong đó có việc rút ngắn đáng kể quy trình IPO và niêm yết.

Những thay đổi này được xem là cú hích quan trọng, khuyến khích doanh nghiệp đẩy nhanh kế hoạch lên sàn và tăng vốn. Các dự báo cho thấy, trong vòng ba năm tới, quy mô IPO có thể đạt tới hàng chục tỷ USD, với sự góp mặt của nhiều doanh nghiệp lớn trong các lĩnh vực tiêu dùng, công nghệ, bán lẻ, hạ tầng số, giải trí và dịch vụ tài chính.

Nhà đầu tư không còn “dễ ăn”

Trên thực tế, năm 2025 ghi nhận làn sóng IPO tập trung chủ yếu vào nhóm dịch vụ tài chính, với bốn thương vụ đã hoàn tất. Các đợt chào bán này đều đạt kết quả huy động vốn đúng kế hoạch, thậm chí thu hút lượng đăng ký mua vượt kỳ vọng, cho thấy sức nóng của IPO sau nhiều năm trầm lắng.

Tuy nhiên, diễn biến sau niêm yết lại phản ánh một thực tế khác. Phần lớn nhà đầu tư tham gia các thương vụ IPO trong năm đều chưa ghi nhận hiệu quả tích cực về mặt thị giá. Nhiều cổ phiếu nhanh chóng điều chỉnh sau phiên chào sàn, có thời điểm giao dịch dưới giá IPO trong thời gian dài. Đến cuối năm, mức sinh lời – nếu có – cũng chỉ ở ngưỡng rất khiêm tốn, trong khi không ít nhà đầu tư vẫn đang chịu trạng thái “tạm lỗ”.

Thực tế này cho thấy, làn sóng IPO thứ ba đang vận hành theo một logic khác so với các chu kỳ trước. Khi mặt bằng định giá trở nên thận trọng hơn, dòng tiền không còn dễ dãi và kỳ vọng lợi nhuận nhanh chóng bị thử thách, IPO không còn là “bữa tiệc dễ ăn” cho số đông nhà đầu tư cá nhân.

Cơ hội vẫn còn, nhưng cuộc chơi đã khó hơn

Một số ý kiến cho rằng, việc IPO của các công ty dịch vụ tài chính mang nhiều yếu tố thời điểm, đón đầu kỳ vọng nâng hạng thị trường, hơn là tạo ra bước ngoặt dài hạn về chất lượng hàng hóa cho thị trường. Những thương vụ này có thể mang tính chốt lời đầu tư nhiều hơn là mở ra chu kỳ tăng trưởng bền vững cho dòng vốn lớn.

Dẫu vậy, ở chiều ngược lại, danh sách doanh nghiệp dự kiến IPO trong giai đoạn tới cho thấy sự đa dạng rõ rệt về ngành nghề, từ tiêu dùng, công nghệ, y tế đến giải trí và kinh tế số. Nhiều cái tên được định giá ở mức tỷ USD, sở hữu mô hình kinh doanh đã được kiểm chứng.

Chính sự đa dạng và chiều sâu này mới là yếu tố có thể tạo lực đẩy thực chất cho làn sóng IPO thứ ba – nơi cơ hội vẫn hiện hữu, nhưng chỉ dành cho những nhà đầu tư đủ kiên nhẫn, kỷ luật và khả năng phân tích, thay vì kỳ vọng “mua là thắng” như những chu kỳ trước.