Giao dịch xuyên trưa, nới biên độ: Thị trường chứng khoán Việt Nam đang chuẩn bị cho một “luật chơi” mới

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang nghiên cứu một loạt thay đổi đáng chú ý đối với cơ chế giao dịch, bao gồm giao dịch xuyên trưa, nới biên độ dao động giá và bổ sung phiên khớp lệnh định kỳ. Đây là một phần trong đề án hoàn thiện cơ chế tổ chức và giao dịch nhằm nâng hiệu quả, tính minh bạch và mức độ thuận tiện của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Điểm quan trọng là những thay đổi này chưa phải phương án đã được quyết định triển khai ngay. Cơ quan quản lý nhấn mạnh điều kiện tiên quyết vẫn là hệ thống phải an toàn, giao dịch thông suốt và ổn định trước khi áp dụng bất kỳ cơ chế mới nào.

Trong đó, giao dịch xuyên trưa có thể là thay đổi dễ nhận thấy nhất đối với nhà đầu tư. Hiện thị trường có khoảng nghỉ giữa hai phiên sáng và chiều. Nếu giao dịch được duy trì liên tục, thời gian tiếp cận thị trường sẽ dài hơn, khả năng phản ứng với thông tin trong ngày nhanh hơn và dòng lệnh có thể được phân bổ đều hơn thay vì tập trung mạnh tại đầu phiên chiều.

Về thanh khoản, việc kéo dài thời gian giao dịch có thể hỗ trợ gia tăng giá trị khớp lệnh, đặc biệt khi quy mô thị trường và số lượng nhà đầu tư ngày càng lớn. Tuy nhiên, thời gian giao dịch dài hơn không đồng nghĩa thanh khoản chắc chắn tăng tương ứng. Thanh khoản thực chất vẫn phụ thuộc vào dòng tiền, định giá và nhu cầu mua bán của nhà đầu tư.

Đáng chú ý hơn là phương án nới biên độ dao động giá. Nếu được triển khai, cổ phiếu sẽ có không gian phản ánh thông tin nhanh hơn trong mỗi phiên, giảm tình trạng phải mất nhiều phiên tăng trần hoặc giảm sàn mới tìm được vùng giá cân bằng.

Ở chiều ngược lại, biên độ rộng hơn cũng đồng nghĩa mức biến động và rủi ro trong ngày lớn hơn. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với nhà đầu tư sử dụng margin, bởi một phiên biến động mạnh có thể khiến tỷ lệ tài sản đảm bảo thay đổi nhanh hơn và làm áp lực call margin xuất hiện sớm hơn.

Do đó, nới biên độ chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng với năng lực quản trị rủi ro của công ty chứng khoán, hệ thống giám sát giao dịch và khả năng chịu tải của hạ tầng thị trường. Đây cũng là lý do UBCKNN đặt yếu tố an toàn và ổn định hệ thống lên trên mục tiêu mở rộng cơ chế giao dịch.

Song song với đó, cơ quan quản lý tiếp tục đề cập đến việc rút ngắn thời gian thanh toán và hướng tới T+0. Nếu thực hiện được, đây sẽ là thay đổi có ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với việc chỉ kéo dài thời gian giao dịch, bởi vốn của nhà đầu tư có thể quay vòng nhanh hơn và hiệu suất sử dụng tiền được cải thiện.

Nhưng T+0 cũng có mặt trái. Khi cổ phiếu có thể được mua và bán trong cùng ngày, tốc độ đầu cơ và vòng quay giao dịch sẽ tăng mạnh. Điều này có thể hỗ trợ thanh khoản, nhưng đồng thời khiến biến động ngắn hạn lớn hơn nếu hệ thống kiểm soát margin, bán khống, bù trừ và quản trị rủi ro chưa đủ hoàn thiện.

Một thay đổi khác đang được nghiên cứu là phân bảng cổ phiếu dựa trên bốn nhóm tiêu chí gồm quy mô vốn điều lệ, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và trạng thái của cổ phiếu. Nếu được triển khai tốt, việc phân bảng có thể giúp nhà đầu tư nhận diện rõ hơn chất lượng và đặc điểm của từng nhóm doanh nghiệp.

Những cải cách này diễn ra đồng thời với kế hoạch chuyển toàn bộ cổ phiếu đang niêm yết tại HNX sang HOSE trong năm 2026. Quá trình kiểm thử hệ thống thanh toán, bù trừ và dữ liệu thị trường hiện được cơ quan quản lý đánh giá là khá thuận lợi và đang đi đúng kế hoạch.

Nhìn rộng hơn, đây không đơn thuần là việc kéo dài thêm vài giờ giao dịch hay tăng biên độ giá. Thị trường chứng khoán Việt Nam đang từng bước chuyển từ cơ chế giao dịch tương đối thận trọng sang một cấu trúc linh hoạt hơn, với tốc độ luân chuyển vốn nhanh hơn và mức độ phản ánh giá cao hơn.

Với nhà đầu tư, điều này đồng nghĩa cơ hội giao dịch có thể tăng nhưng yêu cầu quản trị rủi ro cũng sẽ cao hơn. Khi biên độ rộng hơn, thời gian giao dịch dài hơn và tiến gần tới T+0, chiến lược đầu tư dựa quá nhiều vào margin hoặc giao dịch ngắn hạn sẽ chịu biến động lớn hơn đáng kể.

Tóm lại, giao dịch xuyên trưa, nới biên độ và hướng tới T+0 đều có thể giúp thị trường Việt Nam tiến gần hơn tới chuẩn vận hành của các thị trường phát triển. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất không nằm ở việc “giao dịch nhiều hơn”, mà ở khả năng tăng hiệu quả hình thành giá, cải thiện vòng quay vốn và nâng chất lượng hạ tầng thị trường. Chính vì vậy, tốc độ cải cách cần đi cùng với năng lực kiểm soát rủi ro và độ an toàn của hệ thống.