Dọn đường nâng hạng, thị trường sắp đổi luật?

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 119/2020 với hàng loạt sửa đổi về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán. Điểm nhấn là hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), đồng bộ với hệ thống KRX và cắt giảm thủ tục hành chính, qua đó tạo nền tảng cho mục tiêu nâng hạng thị trường.

Không làm thay đổi phương thức giao dịch của nhà đầu tư, đặc biệt là khối ngoại, nhưng dự thảo được kỳ vọng sẽ nâng chuẩn vận hành, giảm rủi ro thanh toán và gia tăng sức hấp dẫn của thị trường vốn Việt Nam trong mắt các tổ chức quốc tế.

Dọn đường nâng hạng, thị trường sắp đổi luật?

Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường vốn an toàn, minh bạch và hiệu quả. Chính phủ và Quốc hội đã xác định nâng hạng thị trường chứng khoán là ưu tiên, với giải pháp trọng tâm là phát triển hạ tầng bù trừ, thanh toán tiên tiến đáp ứng cơ chế CCP. Sau hơn 5 năm triển khai, Thông tư hiện hành đã phát sinh các trường hợp chưa có quy định. Việc triển khai hệ thống công nghệ mới KRX đòi hỏi chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ, cắt giảm thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức và nhà đầu tư.

Nội dung chính của dự thảo

Dự thảo bao gồm 9 chương, 67 điều tập trung hoàn thiện quy trình đăng ký chứng khoán, mở rộng quy định lưu ký cho các tổ chức phát hành chứng chỉ lưu ký nước ngoài và ngân hàng lưu ký thanh toán. Phần quan trọng nhất là thiết lập khung pháp lý cho cơ chế CCP, tách biệt rõ giai đoạn trước và sau khi triển khai, xác định vai trò của Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam và VSDC. Dự thảo cũng bổ sung quy định thanh toán tức thời cho trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, hoàn thiện quản lý các quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ và quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ.

Tác động tới các tổ chức thị trường

Các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và tổ chức phát hành cần chuẩn bị cho sự thay đổi quy trình nghiệp vụ. Thành viên bù trừ sẽ phải tuân thủ quy định mới về tài khoản ký quỹ và các nghĩa vụ thanh toán. Hệ thống thanh toán sẽ được hiện đại hóa, giảm thiểu rủi ro loại bỏ thanh toán, đặc biệt với trái phiếu doanh nghiệp. Nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức sẽ không chịu ảnh hưởng lớn về phương thức giao dịch, nhưng cần nắm rõ các quy định mới về xử lý mất khả năng thanh toán và từ chối thế vị giao dịch.

Lộ trình triển khai và kỳ vọng

Dự thảo Thông tư được xây dựng dựa trên Luật số 56/2024/QH15 và Nghị định 245/2025/NĐ-CP, phản ánh kiến nghị từ chuyên gia Ngân hàng Thế giới và hệ thống KRX. Việc ban hành sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết cho các quy định mới, tạo nền tảng pháp lý cho vận hành thị trường hiện đại. Mục tiêu là nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả, thu hút thêm nhà đầu tư tổ chức trong nước và quốc tế.