“Điểm mù” khiến nhà đầu tư mất tiền

Thua lỗ của nhà đầu tư cá nhân phần lớn không đến từ biến cố thị trường bất ngờ mà xuất phát từ quản trị vốn sai lầm và tâm lý hành vi.

Từ mua theo tin đồn đến bình quân giá xuống thiếu cơ sở, những sai lầm tưởng nhỏ có thể khiến khoản lỗ ngày càng khó phục hồi.

Không hiểu doanh nghiệp, xuống tiền theo cảm tính

Sai lầm đầu tiên là mua cổ phiếu khi chưa hiểu doanh nghiệp kiếm tiền từ đâu, sức khỏe tài chính thế nào và ngành đang ở chu kỳ nào. Việc phụ thuộc vào tin đồn hoặc “room phím hàng” khiến quyết định đầu tư dễ bị chi phối bởi kỳ vọng của người khác.

Một vấn đề khác là không xác định trước mức rủi ro có thể chịu. Danh mục dành 5% vốn cho một thương vụ thất bại hoàn toàn khác với việc đặt 50% tài sản vào cùng cổ phiếu đó.

Mua trước rồi mới nghĩ cách bán cũng dễ khiến nhà đầu tư rơi vào thế bị động. Một kế hoạch tối thiểu cần xác định lý do mua, thời gian nắm giữ, tỷ trọng và điều kiện khiến luận điểm đầu tư không còn đúng.

Margin khuếch đại cả lợi nhuận lẫn khoản lỗ

Đòn bẩy là một trong những yếu tố khiến sai lầm nhanh chóng trở nên nghiêm trọng. Khi cổ phiếu giảm mạnh, nhà đầu tư sử dụng margin không chỉ chịu thiệt hại trên vốn tự có mà còn đối mặt áp lực bổ sung tài sản hoặc bán bắt buộc.

Tâm lý “chưa bán thì chưa lỗ” cũng khiến nhiều khoản lỗ nhỏ kéo dài thành khoản lỗ lớn. Về toán học, cổ phiếu giảm 20% cần tăng 25% để trở lại điểm hòa vốn; giảm 50% cần tăng tới 100%.

Một chiếc bẫy khác là để lòng tham, sợ hãi và hy vọng thay thế nguyên tắc. Cổ phiếu tăng mạnh dễ kích thích mua đuổi, trong khi thị trường giảm lại khiến nhà đầu tư bán tháo hoặc tiếp tục giữ một khoản đầu tư chỉ vì kỳ vọng nó sẽ hồi phục.

Giá thấp chưa chắc là cổ phiếu rẻ

Thị giá giảm từ 50.000 xuống 20.000 đồng không đồng nghĩa doanh nghiệp đã trở nên rẻ. Giá cổ phiếu cần được đặt cạnh lợi nhuận, tài sản, dòng tiền, nợ vay và triển vọng kinh doanh.

Tương tự, bình quân giá xuống không phải lúc nào cũng giúp giảm rủi ro. Nếu doanh nghiệp đang suy yếu về nền tảng, việc mua thêm chỉ để kéo giá vốn xuống có thể khiến tỷ trọng vốn tiếp tục phình to trong một khoản đầu tư đang mất giá trị.

Cuối cùng, doanh nghiệp và thị trường luôn thay đổi. Lãi suất, tỷ giá, giá nguyên liệu, chính sách và kết quả kinh doanh có thể khiến luận điểm ban đầu không còn phù hợp.

Với nhà đầu tư cá nhân, bài toán lớn nhất vì thế không chỉ là chọn đúng cổ phiếu, mà còn là tránh để một quyết định sai biến thành một khoản lỗ quá lớn.