Đề xuất đưa hợp đồng quyền chọn chỉ số vào thị trường chứng khoán phái sinh

Dự thảo sửa đổi Thông tư 58/2021 bổ sung nhiều quy định để làm cơ sở triển khai hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán, đồng thời hoàn thiện cơ chế bù trừ, thanh toán và ký quỹ trên thị trường phái sinh.

Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 58/2021/TT-BTC hướng dẫn một số điều của Nghị định 158/2020/NĐ-CP về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 14/2025/TT-BTC).

Việc sửa đổi nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh, tạo cơ sở triển khai thêm các sản phẩm mới, đáp ứng yêu cầu phát triển theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Theo Bộ Tài chính, chiến lược phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2030 đặt mục tiêu thị trường chứng khoán phái sinh tăng trưởng bình quân khoảng 20-30% mỗi năm trong giai đoạn 2021-2030. Một trong những giải pháp được xác định là từng bước triển khai hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán nhằm tăng nguồn cung sản phẩm và cải thiện chất lượng hàng hóa trên thị trường.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi Thông tư 58 nhằm hướng dẫn chi tiết các quy định về hợp đồng quyền chọn tại Luật Chứng khoán năm 2019 và Nghị định 158/2020/NĐ-CP.

Thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam chính thức hoạt động từ năm 2017 và đến nay đã vận hành ổn định, với cơ sở hạ tầng được đánh giá đáp ứng yêu cầu phát triển theo chiều sâu. Đây cũng là nền tảng để triển khai các sản phẩm phái sinh mới, phức tạp hơn, trong đó có hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán.

Mở đường cho quyền chọn chỉ số

Dự thảo Thông tư gồm 21 điều, tập trung vào một số nhóm nội dung lớn. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các khái niệm liên quan đến hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán.

Theo đó, sản phẩm phái sinh mới được đề xuất là hợp đồng quyền chọn niêm yết dựa trên chỉ số chứng khoán, gồm hợp đồng quyền chọn mua và hợp đồng quyền chọn bán. Dự thảo đồng thời bổ sung các khái niệm liên quan nhằm làm rõ đặc điểm của sản phẩm, cùng các quy định về tài sản cơ sở, loại hợp đồng, thời điểm và hình thức thực hiện hợp đồng, giá thực hiện.

Đối với thanh toán, dự thảo sửa đổi nguyên tắc thanh toán giao dịch chứng khoán phái sinh, trong đó quy định cụ thể hơn đối với hợp đồng quyền chọn.

Việc bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán phí quyền chọn được thực hiện trên cơ sở bù trừ chung giữa giá trị phí quyền chọn được nhận và giá trị phí quyền chọn phải trả đối với các giao dịch có cùng ngày giao dịch.

Khi thực hiện hợp đồng, việc thanh toán được hoàn tất thông qua khoản chênh lệch bằng tiền giữa giá thực hiện và giá thanh toán cuối cùng của chỉ số cơ sở được xác định vào ngày giao dịch cuối cùng.

Hợp đồng quyền chọn chỉ được thực hiện khi đang có trạng thái lãi và sẽ được thực hiện tự động tại ngày đáo hạn, trừ trường hợp nhà đầu tư có yêu cầu khác trong thời hạn theo quy chế của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).

Dự thảo cũng bổ sung các quy định về nghiệp vụ bù trừ, thanh toán đối với hợp đồng quyền chọn, gồm nghĩa vụ ký quỹ, thanh toán phí quyền chọn hàng ngày, thanh toán khi thực hiện hợp đồng và các nội dung liên quan.

VSC sẽ thay VSDC làm đối tác bù trừ trung tâm CCP

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo điều chỉnh các quy định liên quan đến nghiệp vụ bù trừ, thanh toán để phù hợp với cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trên thị trường chứng khoán cơ sở.

Theo dự thảo, kể từ khi cơ chế CCP được áp dụng trên thị trường cơ sở, Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC) sẽ thực hiện chức năng đối tác bù trừ trung tâm cho cả thị trường chứng khoán cơ sở và phái sinh, thay cho VSDC. Do đó, một số quy định hiện hành được sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ để phù hợp với mô hình vận hành mới.

Dự thảo đề xuất bổ sung quy định về việc chuyển giao tài khoản đứng tên VSDC tại ngân hàng thanh toán để VSC quản lý. Các hoạt động nghiệp vụ đang áp dụng đối với VSDC cũng sẽ được chuyển sang VSC thực hiện khi công ty này chính thức hoạt động.

Bên cạnh đó, VSC được bổ sung vào nhóm đối tượng báo cáo; nhiệm vụ báo cáo giữa VSDC và VSC cũng được phân công trong trường hợp thành viên bù trừ mất khả năng thanh toán giao dịch chứng khoán phái sinh.

Dự thảo đồng thời bãi bỏ quy định thành viên bù trừ phải ký hợp đồng bù trừ, thanh toán với VSDC, qua đó đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn quy trình đăng ký thành viên bù trừ.

Mua quyền chọn phải trả phí, bán quyền chọn phải ký quỹ

Đối với giao dịch quyền chọn, dự thảo bổ sung quy định về tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư.

Theo đó, nhà đầu tư nắm giữ vị thế mua phải nộp đầy đủ phí quyền chọn. Trong khi đó, nhà đầu tư nắm giữ vị thế bán phải nộp đầy đủ ký quỹ ban đầu đối với toàn bộ vị thế dự kiến mở cho thành viên bù trừ trước khi thực hiện giao dịch, ngoại trừ giao dịch đối ứng. Quy định này nhằm làm rõ trách nhiệm tài chính của bên mua và bên bán quyền chọn, đồng thời tăng cường kiểm soát rủi ro trong hoạt động giao dịch sản phẩm mới.

Dự thảo cũng bổ sung điều khoản chuyển tiếp nhằm bảo đảm hoạt động nghiệp vụ được thực hiện liên tục trong quá trình chuyển đổi. Theo đó, các quy định áp dụng đối với VSC sẽ tiếp tục do VSDC thực hiện cho đến khi VSC chính thức thực hiện hoạt động nghiệp vụ theo phân công. Riêng hoạt động chuyển giao chứng khoán khi thực hiện hợp đồng vẫn do VSDC thực hiện.