Đầu tư công giải ngân hơn 513.000 tỷ: Tốc độ đã cải thiện, nhưng áp lực cuối năm vẫn lớn

Giải ngân đầu tư công sau 8 tháng đã đạt hơn 513.300 tỷ đồng, tương đương 50,2% kế hoạch Thủ tướng giao. Đây là tín hiệu tích cực khi dòng vốn ngân sách đang tiếp tục được đưa vào nền kinh tế, nhưng tiến độ này cũng cho thấy áp lực giải ngân trong những tháng cuối năm vẫn còn rất lớn.

Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 3/9, các bộ, ngành và địa phương đã giải ngân 513.305 tỷ đồng, tăng thêm gần 4.833 tỷ đồng so với tuần cuối tháng 8. Nếu không tính hơn 32.500 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương được tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai — Hà Nội — Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân chung đạt 51,8%.

Về bản chất, đầu tư công không chỉ là một khoản chi ngân sách, mà là công cụ kích hoạt vòng quay vốn trong nền kinh tế. Khi vốn được giải ngân vào hạ tầng, xây dựng, giao thông, năng lượng và các dự án trọng điểm, dòng tiền sẽ lan tỏa sang vật liệu xây dựng, nhà thầu, logistics, bất động sản khu vực hưởng lợi và khu vực tư nhân tham gia chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, điểm cần lưu ý là giải ngân đạt một nửa kế hoạch vào đầu tháng 9 đồng nghĩa phần còn lại của năm phải xử lý khối lượng vốn rất lớn. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm nay là hơn 1,04 triệu tỷ đồng, trong đó kế hoạch Thủ tướng giao hơn 1,02 triệu tỷ đồng. Như vậy, để hoàn thành mục tiêu, áp lực tiến độ trong quý IV sẽ rất nặng, đặc biệt với các dự án còn vướng giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, đấu thầu hoặc điều chỉnh vốn.

Một điểm tích cực là các đơn vị đã phân bổ chi tiết hơn 1 triệu tỷ đồng, tương đương 97,4% kế hoạch Thủ tướng giao. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 26.985 tỷ đồng, tương đương 2,6% kế hoạch, chưa được phân bổ chi tiết. Điều này cho thấy nút thắt không chỉ nằm ở “có vốn hay không”, mà nằm ở khả năng chuẩn bị dự án, hoàn thiện thủ tục và chuyển vốn thành khối lượng thi công thực tế.

Bức tranh giải ngân cũng phân hóa mạnh giữa các đơn vị. Có 9 bộ, cơ quan và 17 địa phương đạt tỷ lệ từ mức bình quân chung trở lên; Ngân hàng Chính sách xã hội đã giải ngân toàn bộ 4.275 tỷ đồng, VEC đạt 94,6%, Ngân hàng Phát triển Việt Nam đạt trên 78%. Ngược lại, vẫn có 24 bộ, cơ quan và 17 địa phương giải ngân dưới mức bình quân, trong đó một số đơn vị dưới 6% hoặc chưa giải ngân.

Với tăng trưởng kinh tế, đầu tư công tiếp tục là trụ cột quan trọng trong bối cảnh Chính phủ hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Theo tính toán được bài viết dẫn lại, giai đoạn 2021–2025, vốn đầu tư công giải ngân tăng 1% có thể giúp GDP tăng thêm khoảng 0,058 điểm %. Điều này cho thấy tác động của đầu tư công không chỉ nằm ở tổng vốn giải ngân, mà còn ở tốc độ và hiệu quả giải ngân.

Với thị trường chứng khoán, nhóm hưởng lợi trực tiếp vẫn là xây dựng hạ tầng, vật liệu xây dựng, đá xây dựng, nhựa đường, logistics và các doanh nghiệp có backlog từ dự án công. Tuy nhiên, cơ hội sẽ không dàn đều. Doanh nghiệp có năng lực thi công tốt, dòng tiền khỏe, ít áp lực nợ vay và tham gia các dự án có tiến độ thực sự sẽ hưởng lợi rõ hơn so với nhóm chỉ tăng theo kỳ vọng chính sách.

Ở góc nhìn vĩ mô, giải ngân đầu tư công nhanh có thể hỗ trợ tăng trưởng, cải thiện niềm tin doanh nghiệp và kích hoạt vốn tư nhân. Nhưng nếu giải ngân dồn quá mạnh vào cuối năm, rủi ro cần theo dõi là chất lượng công trình, áp lực giá vật liệu, năng lực nhà thầu và hiệu quả sử dụng vốn. Vì vậy, mục tiêu không chỉ là giải ngân hết vốn, mà là giải ngân đúng dự án, đúng tiến độ và tạo được năng suất dài hạn.

Tóm lại, hơn 513.000 tỷ đồng vốn đầu tư công đã đi vào nền kinh tế là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để khẳng định mục tiêu cả năm đã chắc chắn hoàn thành. Bài toán cuối năm là tăng tốc giải ngân mà không đánh đổi chất lượng. Với nhà đầu tư, đầu tư công vẫn là chủ đề đáng theo dõi, nhưng nên tập trung vào doanh nghiệp có năng lực thực thi, hợp đồng thật và khả năng chuyển doanh thu thành dòng tiền thật.