Đánh thuế vàng: Minh bạch thị trường hay gánh nặng cho nhà đầu tư?

Chính phủ đề xuất đưa thu nhập từ mua bán vàng vào diện chịu thuế thu nhập cá nhân nhằm minh bạch thị trường và tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, việc triển khai đối diện thách thức về cơ chế tính thuế, định danh đối tượng và nguy cơ phát sinh giao dịch ngầm nếu không có quản lý minh bạch.

Chính phủ vừa đưa thu nhập từ mua bán vàng vào diện chịu thuế theo Nghị quyết 278/NQ-CP, gây chú ý dư luận. Các chuyên gia đánh giá chính sách có thể minh bạch hóa thị trường, tạo sự công bằng giữa các kênh đầu tư và tăng nguồn thu ngân sách, song cũng tiềm ẩn thách thức lớn về quản lý, đặc biệt nguy cơ giao dịch ngầm nếu cơ chế tính thuế chưa hợp lý.

Sau phiên họp tháng 9/2025, Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 278/NQ-CP, trong đó thống nhất đưa thu nhập từ hoạt động mua bán vàng vào diện chịu thuế thu nhập cá nhân. Động thái này, được giao cho Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước phối hợp hoàn thiện, đang trở thành tâm điểm của dư luận. Mặc dù mục tiêu là tăng tính minh bạch và chống đầu cơ, nhưng một câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: Liệu chính sách này có thực sự hiệu quả, hay sẽ vô tình tạo gánh nặng cho người dân, thậm chí đẩy giao dịch vào “chợ đen”?

Bài toán khó từ thực tiễn quản lý

Theo chuyên gia kinh tế Lê Bá Chí Nhân, việc áp thuế lên vàng là hợp lý và công bằng khi các kênh đầu tư khác như chứng khoán và bất động sản đều đã chịu thuế. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra thách thức lớn nhất: Thị trường vàng hiện nay vẫn chủ yếu giao dịch bằng tiền mặt, thiếu cơ chế ghi nhận điện tử. Nếu không có hệ thống theo dõi minh bạch, việc thu thuế sẽ rất khó khả thi. Hơn nữa, nếu cách tính phức tạp hoặc mức thuế cao, người dân sẽ có xu hướng tìm đến thị trường ngầm để né tránh. Ông nhấn mạnh rằng chỉ nên đánh thuế vào phần lãi ròng khi bán vàng, chứ không phải vốn gốc.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), cho rằng việc xác định giá mua ban đầu của vàng tích trữ từ lâu là bất khả thi vì thiếu hóa đơn, chứng từ. Do đó, ông đề xuất một phương án khác: áp dụng mức thuế trực tiếp trên giá trị bán ra, khoảng 1,5% (gồm 1% thuế VAT và 0,5% thuế TNCN). Ông cũng kiến nghị áp thuế VAT đối với vàng miếng, tương tự như vàng trang sức, để đảm bảo tính công bằng.

Phân loại đối tượng: Chìa khóa để tránh “đánh đồng”

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn nhận định, một trong những vấn đề cốt lõi của chính sách này là phân loại đối tượng chịu thuế. Cần làm rõ sự khác biệt giữa "cá nhân kinh doanh vàng miếng" với người dân chỉ mua vàng để tích trữ lâu dài. Nếu không có sự phân biệt rõ ràng, chính sách có thể vô tình tác động tiêu cực đến những người dân có nhu cầu tích sản chính đáng.

Các chuyên gia đều đồng tình rằng Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế, áp dụng ngưỡng tối thiểu hoặc đánh thuế dựa trên lợi nhuận thực tế. Cách làm này không chỉ giúp kiểm soát hoạt động đầu cơ mà còn đảm bảo công bằng cho những người tích lũy vàng hợp pháp.

Tóm lại, việc đánh thuế thu nhập từ mua bán vàng có thể là một bước đi quan trọng để tăng tính minh bạch cho thị trường và nguồn thu cho ngân sách. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là làm sao để thiết kế một chính sách hợp lý, quy định rõ ràng về đối tượng áp dụng, và xây dựng cơ chế quản lý hiện đại để tránh việc giao dịch bị đẩy vào bóng tối, gây mất niềm tin và bất ổn cho thị trường.