"Cửa hẹp" vào MSCI

Bài toán cạn room ngoại và nút thắt minh bạch tự do chuyển nhượng (free-float) đang đòi hỏi những quyết sách mang tính bước ngoặt.

Chỉ còn ít ngày trước khi MSCI công bố kết quả kỳ phân loại thị trường thường niên vào ngày 24/6, giới đầu tư tiếp tục hướng sự chú ý tới khả năng chứng khoán Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng.

Tuy nhiên, theo Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu 2026 vừa công bố, MSCI vẫn giữ nguyên 18 tiêu chí đánh giá và cho rằng Việt Nam còn 8 tiêu chí cần tiếp tục cải thiện.

Những vấn đề cốt lõi được nhắc lại gồm giới hạn sở hữu nước ngoài tại các ngành nghề có điều kiện, tình trạng cạn room ngoại, sự thiếu đồng đều trong tiếp cận thông tin, hạn chế của thị trường ngoại hối offshore và các thủ tục mở tài khoản còn phức tạp.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, room ngoại vẫn là nút thắt lớn nhất. Đây cũng là lý do khiến khả năng Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng ngay trong năm nay không được đánh giá cao. Mốc thời gian khả thi hơn có thể rơi vào giữa năm 2027 nếu tiến trình cải cách tiếp tục được thúc đẩy.

Bài học từ Thái Lan

Một trong những giải pháp thường được nhắc tới là NVDR - chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết, mô hình đã được Thái Lan triển khai từ hơn hai thập kỷ trước.

Cơ chế này cho phép nhà đầu tư nước ngoài hưởng đầy đủ quyền lợi kinh tế từ cổ phiếu mà không làm ảnh hưởng đến giới hạn sở hữu nước ngoài. Nhờ đó, dòng vốn ngoại vẫn có thể tiếp cận các doanh nghiệp đã kín room.

Theo giới chuyên môn, NVDR có thể giúp giảm áp lực cạn room trong ngắn hạn, tăng thanh khoản và hỗ trợ thu hút vốn ngoại trong giai đoạn chờ nâng hạng.

Tuy nhiên, kinh nghiệm của Thái Lan cũng cho thấy đây không phải "chiếc đũa thần". Sau 25 năm áp dụng NVDR, nước này vẫn bị MSCI đánh giá chưa đạt ở các tiêu chí liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài và quyền bình đẳng của nhà đầu tư ngoại.

Điều đó cho thấy NVDR chỉ là giải pháp hỗ trợ, không thể thay thế cho các cải cách mang tính nền tảng về trần sở hữu và quyền tiếp cận thị trường.

Bài học từ Indonesia

Nếu Thái Lan gặp khó vì room ngoại, Indonesia lại đối mặt áp lực từ tính minh bạch của thị trường.

Đầu năm nay, MSCI từng phát tín hiệu có thể xem xét hạ Indonesia từ nhóm thị trường mới nổi xuống cận biên do lo ngại về khả năng xác định chủ sở hữu thực sự của các doanh nghiệp niêm yết.

Nguyên nhân xuất phát từ tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp và cơ cấu sở hữu quá tập trung vào các nhóm cổ đông lớn.

Để ứng phó, Indonesia đã nâng yêu cầu free-float tối thiểu từ 7,5% lên 15%, đồng thời tăng cường công khai thông tin cổ đông lớn nhằm cải thiện tính minh bạch.

Các chuyên gia cho rằng đây cũng là bài học đáng chú ý đối với Việt Nam. Free-float thấp hiện không chỉ là câu chuyện của Indonesia mà cũng đang nằm trong nhóm vấn đề được MSCI theo dõi đối với nhiều thị trường mới nổi và cận biên.

Cuộc đua cần nhiều hơn những cam kết

Điểm chung từ các thị trường trong khu vực là MSCI không chỉ đánh giá chính sách trên giấy tờ mà đặc biệt chú trọng kết quả thực thi.

Việt Nam thời gian qua đã triển khai nhiều cải cách đáng chú ý như cơ chế giao dịch mới, mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), thúc đẩy công bố thông tin bằng tiếng Anh và từng bước tháo gỡ các rào cản đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, MSCI vẫn giữ quan điểm thận trọng khi cho rằng các thay đổi cần thêm thời gian để chứng minh hiệu quả trong thực tế.

Đó cũng là thách thức lớn nhất của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay. Con đường đến MSCI không còn nằm ở việc ban hành thêm bao nhiêu chính sách mới, mà ở khả năng biến các cam kết thành kết quả cụ thể, minh bạch và bền vững.

Bởi trong cuộc đua nâng hạng, điều nhà đầu tư toàn cầu tìm kiếm không phải là lời hứa, mà là bằng chứng.