Cú sốc Iran chỉ là khởi đầu? Hai “quả bom” khác có thể khiến thị trường toàn cầu chao đảo

Khi hàng loạt rủi ro lớn xuất hiện cùng lúc, giới đầu tư bắt đầu lo ngại rằng thị trường tài chính toàn cầu có thể bước vào một giai đoạn biến động khó lường sau nhiều năm tăng trưởng mạnh.

Thị trường đảo chiều trong vài giờ

Khi thị trường mở cửa sáng 9/3, bầu không khí bao trùm bởi sự lo lắng. Giá dầu bất ngờ tăng vọt lên sát 120 USD/thùng khi xung đột tại Trung Đông leo thang, trong khi các hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ lao dốc mạnh.

Tuy nhiên, đến cuối ngày, tâm lý lại đảo chiều nhanh chóng. Tổng thống Mỹ Donald Trump phát tín hiệu rằng cuộc xung đột có thể sớm hạ nhiệt, khiến giá dầu rơi trở lại dưới 90 USD/thùng. Nhờ đó, chỉ số S&P 500 ghi nhận phiên tăng mạnh nhất trong vòng một tháng.

“Không ai có thể dự đoán chính xác mọi chuyện sẽ diễn biến ra sao”, Gregory Faranello, trưởng bộ phận chiến lược lãi suất Mỹ tại Amerivet Securities, nhận định.

Dù thị trường tạm thời thở phào, cú sốc từ quyết định tấn công Iran vẫn để lại nhiều dấu hỏi cho kinh tế toàn cầu – đặc biệt khi nó xảy ra trong bối cảnh nhà đầu tư đã phải đối mặt với nhiều rủi ro tiềm ẩn khác.

Những yếu tố đáng lo bao gồm sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI), dấu hiệu xấu đi của thị trường tín dụng tư nhân đang bùng nổ và triển vọng cắt giảm lãi suất ngày càng mờ nhạt của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ.

“Mỗi cú sốc riêng lẻ có thể kiểm soát được. Nhưng khi chúng xuất hiện cùng lúc, hệ thống tài chính toàn cầu bắt đầu lộ ra những điểm yếu mới”, nhiều chuyên gia cảnh báo.

Theo Amy Wu Silverman, trưởng chiến lược phái sinh tại RBC Capital Markets, ngay cả khi rủi ro từ Iran dịu bớt, thị trường vẫn phải đối mặt với nhiều yếu tố bất định khác.

Cú sốc năng lượng: Eo biển Hormuz trở thành điểm nghẽn

Trong ba rủi ro lớn hiện nay, cú sốc năng lượng được xem là mối đe dọa cấp bách nhất.

Tuyến vận chuyển dầu chiến lược Eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày – gần như bị tê liệt trong giai đoạn căng thẳng.

Cùng lúc đó, Kuwait và United Arab Emirates cắt giảm sản lượng, khiến giá dầu Brent crude oil có lúc vượt 119 USD/thùng trong phiên 9/3, gần gấp đôi so với đầu năm.

Dù giá sau đó hạ nhiệt, tác động của cú sốc nguồn cung vẫn lan rộng:

Đối với hộ gia đình, giá năng lượng tăng cao giống như một “loại thuế vô hình” làm giảm sức mua.

Tác động đặc biệt rõ tại châu Á và châu Âu, hai khu vực phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu hơn so với Hoa Kỳ.

Thậm chí ngành bán dẫn – trụ cột của làn sóng đầu tư AI – cũng chịu ảnh hưởng. Việc sản xuất chip tiêu thụ lượng điện khổng lồ, trong khi nhiều nhà máy phụ thuộc nguồn khí tự nhiên hóa lỏng từ Trung Đông.

Giá dầu tăng cũng khiến kỳ vọng lạm phát bật lên, buộc thị trường phải điều chỉnh dự báo về chính sách tiền tệ. Chỉ vài ngày trước, giới đầu tư còn đặt cược vào việc giảm lãi suất, nhưng hiện đã bắt đầu tính đến khả năng tăng lãi suất trở lại.

Cú sốc AI: Công nghệ thay đổi quá nhanh

Ngay cả trước khi xung đột Trung Đông bùng nổ, thị trường đã bị khuấy động bởi một nỗi lo khác: trí tuệ nhân tạo.

Từ đầu tháng 2, nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi không phải là AI có thành công hay không, mà là nó có thể thành công quá nhanh hay không.

Nếu điều đó xảy ra, mô hình kinh doanh của hàng loạt doanh nghiệp trong các lĩnh vực: phần mềm, dịch vụ chuyên môn, truyền thông, tài chính có thể bị thay đổi hoàn toàn.

Tác động lan sang thị trường tín dụng khi chênh lệch lợi suất trái phiếu rủi ro cao (junk bonds) bắt đầu tăng trở lại – cao hơn khoảng 0,5 điểm phần trăm so với đáy hồi tháng 1.

Nhà đầu tư lo ngại rằng AI có thể làm suy giảm lợi nhuận của những công ty đang gánh nợ lớn, từ đó làm tăng nguy cơ vỡ nợ.

Vết nứt trong thị trường tín dụng 2.000 tỷ USD

Một điểm yếu khác đang nổi lên tại thị trường tín dụng tư nhân – lĩnh vực trị giá gần 2.000 tỷ USD nơi các tổ chức cho vay phi ngân hàng tài trợ vốn cho doanh nghiệp.

Theo Fitch Ratings, tỷ lệ vỡ nợ trong tín dụng tư nhân tại Mỹ đã tăng lên 5,8% trong 12 tháng tính đến tháng 1, mức cao nhất kể từ khi tổ chức này bắt đầu theo dõi dữ liệu vào năm 2024.

Đáng chú ý, lĩnh vực này có mức tiếp xúc lớn với các công ty phần mềm, làm dấy lên lo ngại rủi ro đang tích tụ trong một hệ thống tài chính kiểu “ngân hàng ngầm”.

Cú sốc năng lượng có thể khiến tình hình tồi tệ hơn. Khi chi phí vận hành tăng lên, nhiều doanh nghiệp vay vốn sẽ khó duy trì dòng tiền, trong khi lạm phát cao khiến khả năng cắt giảm lãi suất – yếu tố giúp họ tái cấp vốn – bị đẩy lùi.

Nhà đầu tư bắt đầu phòng thủ

Trước bối cảnh đó, một số nhà đầu tư đã lựa chọn đứng ngoài thị trường.

James St. Aubin, Giám đốc đầu tư tại Ocean Park Asset Management, cho biết quỹ của ông đang giữ một phần tiền mặt thay vì vội vàng quay lại thị trường.

“Thông thường trái phiếu kho bạc Mỹ được coi là nơi trú ẩn an toàn. Nhưng trong môi trường hiện nay, điều đó chưa chắc đúng”, ông nói.

Trong khi đó, Matt Maley, chiến lược gia thị trường trưởng tại Miller Tabak, cảnh báo nhiều nhà đầu tư đang đánh giá thấp rủi ro.

Theo ông, vấn đề nằm ở thời điểm các cú sốc xuất hiện: sau một chu kỳ tăng giá kéo dài của thị trường cổ phiếu.

“Không cần một cuộc khủng hoảng lớn như năm 2008. Khi thị trường đang được định giá cao như hiện nay, chỉ cần một cú sốc nhỏ hơn nhiều cũng đủ gây ra rắc rối lớn”, ông nhấn mạnh.