Cú hích nâng hạng khởi động làn sóng IPO mới

Sự trở lại của làn sóng IPO thứ ba, được hậu thuẫn bởi kỳ vọng nâng hạng thị trường và cải cách thể chế, đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy chu kỳ tăng giá mới của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trải qua hơn 20 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến những biến động lớn về dòng vốn, gắn liền với các chu kỳ kinh tế, chính sách và môi trường vĩ mô. Theo ông Trần Thăng Long, Giám đốc Phân tích tại CTCP Chứng khoán BIDV, lịch sử thị trường ghi nhận ba làn sóng IPO rõ nét.

Thị trường chứng khoán Việt Nam (TTCK) đến 2025 đã chứng kiến những biến động mạnh mẽ về dòng vốn 

Làn sóng thứ nhất diễn ra năm 2007, khi thị trường bước vào xu hướng tăng đầu tiên sau sự kiện Việt Nam gia nhập WTO. Giai đoạn này, doanh nghiệp chủ yếu huy động vốn thông qua quyền mua cho cổ đông hiện hữu và phát hành riêng lẻ, với quy mô bùng nổ trong giai đoạn 2007–2010.

Làn sóng thứ hai hình thành trong giai đoạn 2016–2018, được hỗ trợ bởi môi trường vĩ mô thuận lợi. Năm 2018 trở thành đỉnh cao của hoạt động IPO và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước, với hàng loạt thương vụ quy mô lớn. Đây cũng là thời kỳ xuất hiện những IPO tiêu biểu của khối tư nhân và nhà nước, được ông Dominic Scriven – Chủ tịch Dragon Capital Việt Nam – gọi là các “thương vụ đình đám”.

Sau giai đoạn sôi động này, thị trường bước vào quãng trầm lắng từ 2019 đến 2022 khi Luật Chứng khoán sửa đổi siết chặt điều kiện niêm yết, khiến dòng vốn chuyển hướng sang phát hành riêng lẻ và quyền mua cổ phiếu. Cấu trúc thị trường cũng bộc lộ những hạn chế, với sự mất cân đối ngành nghề và thiếu vắng các lĩnh vực đổi mới sáng tạo.

Làn sóng IPO thứ ba: Chất xúc tác đang hội tụ

Bước sang giai đoạn hiện tại, hoạt động IPO đang cho thấy dấu hiệu trở lại mạnh mẽ sau hơn bảy năm trầm lắng. Theo ông Trần Thăng Long, làn sóng IPO thứ ba được thúc đẩy bởi ba yếu tố chính: cải cách quy định giúp rút ngắn thời gian IPO và niêm yết, triển vọng nâng hạng thị trường theo chuẩn FTSE Russell, cùng định hướng ưu tiên tăng trưởng kinh tế.

Song song với IPO, hoạt động huy động vốn thông qua quyền mua và phát hành riêng lẻ đóng vai trò ngày càng rõ nét. Trong giai đoạn 2021–2022, giá trị quyền mua cổ phiếu đạt trung bình gần 68.000 tỷ đồng mỗi năm, dẫn đầu bởi các nhóm tài chính, ngân hàng và bất động sản. Phát hành riêng lẻ cũng ghi nhận quy mô lớn, với nhiều thương vụ đáng chú ý trong những năm gần đây.

Riêng năm 2025, tổng giá trị IPO, tăng vốn và đấu giá cổ phần đã vượt 148.000 tỷ đồng. Theo dự báo, trong thời gian tới, kế hoạch tăng vốn toàn thị trường có thể tiệm cận 100.000 tỷ đồng, cho thấy sức hút ngày càng lớn của kênh huy động vốn qua thị trường chứng khoán.

Các thương vụ đáng chú ý thời gian tới.

Hiệu ứng hút thanh khoản và bài toán thời điểm

Phân tích các thương vụ huy động vốn lớn, chuyên gia cho rằng chiến lược đi trước chu kỳ mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp phát hành, nhưng lại tạo hiệu ứng “hút thanh khoản” đối với thị trường chung. Thanh khoản thường tăng trong giai đoạn diễn ra các đợt huy động lớn, sau đó suy giảm khi dòng tiền bị rút ra để tham gia IPO, phát hành riêng lẻ hoặc thực hiện quyền mua.

Điều này khiến đà tăng của thị trường có thể suy yếu và quá trình điều chỉnh diễn ra nhanh hơn sau giai đoạn tích cực. Vì vậy, nhà đầu tư cần phân biệt rõ chiến lược ngắn hạn và dài hạn khi tham gia các thương vụ IPO.

Trong ngắn hạn, hiệu suất đầu tư phụ thuộc nhiều vào dòng tiền và thời điểm, với động lực chủ yếu đến từ hiệu ứng truyền thông và sự khan hiếm nguồn cung. Trong dài hạn, kết quả đầu tư cho thấy sự phân hóa rõ rệt, khi chỉ những doanh nghiệp có nền tảng chất lượng mới mang lại mức sinh lời vượt trội.

IPO – một trụ cột của chu kỳ tăng giá mới

Theo đánh giá của giới phân tích, làn sóng IPO thứ ba là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy chu kỳ tăng giá mới của thị trường chứng khoán Việt Nam. Các động lực khác bao gồm định hướng tăng trưởng hai chữ số trong giai đoạn tới, chính sách tiền tệ ưu tiên tăng trưởng, triển khai hệ thống giao dịch KRX, kế hoạch CCP vào năm 2027 và kỳ vọng nâng hạng thị trường theo các tiêu chuẩn cao hơn của MSCI trong dài hạn.

Sự hội tụ của các yếu tố này đang tạo nền tảng cho một chu kỳ phát triển mới, trong đó IPO không chỉ là kênh huy động vốn mà còn đóng vai trò kích hoạt dòng tiền và nâng tầm cấu trúc thị trường.