Có room chưa chắc có tiền

Hàng loạt ngân hàng vừa kích hoạt các gói tín dụng ưu đãi hàng chục nghìn tỷ đồng với mức giảm lãi suất từ 1 - 2,5%/năm sau chỉ đạo từ Chính phủ. Tuy nhiên, các chuyên gia tài chính cảnh báo dư địa tín dụng (room) rộng không đồng nghĩa với việc hệ thống có sẵn nguồn tiền thực tế để giải ngân diện rộng.

Agribank, BIDV, Vietcombank, VietinBank và Sacombank bơm hơn 230.000 tỷ đồng nguồn vốn ưu đãi vào các lĩnh vực sản xuất, xuất nhập khẩu.

Sau cuộc họp với Thủ tướng ngày 13 tháng 8, hàng loạt ngân hàng thương mại công bố các gói tín dụng ưu đãi hướng tới doanh nghiệp nhỏ vừa, lĩnh vực ưu tiên và xuất nhập khẩu. Sacombank giảm 2 phần trăm cho khách hàng xuất nhập khẩu trên danh mục gần 100.000 tỷ đồng. Agribank dành 70.000 tỷ đồng, trong khi BIDV, Vietcombank và VietinBank mỗi ngân hàng dành 50.000 tỷ đồng cho các gói ưu đãi, triển khai đến hết năm 2026. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh một số quy định về tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, nhằm tạo thêm không gian cho hoạt động tín dụng của hệ thống.

Theo chuyên gia tài chính, để lãi suất giảm bền vững cần bốn điều kiện chính. Thứ nhất, thanh khoản thực của hệ thống phải cải thiện. Nếu tín dụng tăng nhanh hơn huy động, ngân hàng sẽ phải cạnh tranh hút tiền gửi, kéo theo lãi suất huy động và chi phí vốn tăng. Dữ liệu thị trường cho thấy lãi suất huy động đã tăng từ khoảng 5 phần trăm năm vào tháng 2 lên 6,5 phần trăm vào tháng 5, tức tăng 1,5 điểm phần trăm chỉ trong 3 tháng. Thứ hai, chi phí vốn phải hạ nhiệt, bao gồm lãi suất huy động, lãi suất liên ngân hàng và chi phí hoán đổi ngoại tệ. Thứ ba, tỷ giá phải ổn định vì áp lực tỷ giá gia tăng có thể thu hẹp dư địa điều hành chính sách tiền tệ nới lỏng. Thứ tư, cần sự phối hợp nhất quán giữa chính sách tài khóa và tiền tệ.

Mặc dù các gói ưu đãi được công bố, dữ liệu thị trường cho thấy áp lực vốn chưa biến mất hoàn toàn. Tại các ngân hàng, lãi suất huy động dao động trong khoảng 5,9-7,4 phần trăm năm, trong khi lãi suất cho vay thường khoảng 7,1-9,4 phần trăm năm ở nhóm ngân hàng có mặt bằng thấp, và 8-10,1 phần trăm năm ở nhóm có mặt bằng cao hơn. Các con số này cho thấy việc các ngân hàng tung gói vay ưu đãi chưa đồng nghĩa toàn bộ mặt bằng lãi suất đã bước vào một chu kỳ giảm bền vững. Những chương trình giảm 1-2,5 điểm phần trăm có thể giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền trong ngắn hạn, nhưng chủ yếu mang tính chọn lọc theo ngành nghề và nhóm khách hàng.

Một yếu tố đáng chú ý là dòng tiền ngân sách. Đến cuối tháng 7, thu ngân sách đã đạt khoảng 72,5 phần trăm theo dự toán năm, trong khi chi ngân sách lũy kế mới đạt 43,2 phần trăm. Phần tiền chưa giải ngân có thể nằm tại Kho bạc Nhà nước dưới dạng tiền gửi tại các ngân hàng, bao gồm các ngân hàng thương mại Nhà nước. Dòng tiền này có thể góp phần giảm căng thẳng thanh khoản trên thị trường. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng nới một chỉ tiêu chỉ tạo thêm không gian quy mô, chứ không tự động tạo ra nguồn tiền mới để hỗ trợ hoạt động cho vay.

Liệu các chương trình giảm lãi suất hiện nay chỉ là gói ưu đãi ngắn hạn hay mở ra một mặt bằng lãi vay thấp hơn bền vững trong những tháng cuối năm 2026 vẫn là câu hỏi lớn. Để trả lời được, cần theo dõi sự thay đổi của thanh khoản thực, chi phí vốn, tỷ giá và sự điều hành chính sách nhất quán. Chỉ khi những yếu tố này cùng tác động theo hướng tích cực, thị trường mới có nền tảng cho một chu kỳ giảm lãi suất bền vững.