Chứng khoán Việt hướng tới cột mốc lịch sử

Không còn là những con số kỹ thuật đơn thuần, mục tiêu đưa vốn hóa thị trường chứng khoán chạm ngưỡng 100% GDP vào năm 2026 chính là cuộc đại cải tổ cấu trúc tài chính quốc gia. Để bù đắp khoảng trống 170 tỷ USD trong vỏn vẹn 12 tháng, Việt Nam cần một "cú hích kép": Sự bùng nổ của nội lực doanh nghiệp và những cải cách thể chế mang tính bước ngoặt.

Để đưa quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt tối thiểu 100% GDP vào năm 2026, Việt Nam cần bổ sung khoảng 170 tỷ USD chỉ trong một năm – một mục tiêu không thể đạt được nếu thiếu các cải cách mang tính nền tảng về cấu trúc thị trường và kênh dẫn vốn trung – dài hạn.

Chứng khoán Việt hướng tới cột mốc lịch sử

Tại lễ đánh cồng khai trương giao dịch chứng khoán đầu xuân, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã nhấn mạnh mục tiêu đưa vốn hóa thị trường chứng khoán (TTCK) đạt tối thiểu 100% GDP trong năm 2026. Đây không chỉ là một chỉ tiêu kỹ thuật, mà là định hướng tái cấu trúc hệ thống tài chính, chuyển dần từ mô hình tăng trưởng dựa vào tín dụng ngân hàng sang thị trường vốn.

Trong giai đoạn 2025–2030, kinh tế Việt Nam được ước tính cần hơn 3 triệu tỷ đồng để triển khai trên 200 dự án trọng điểm quốc gia, trải rộng từ hạ tầng, năng lượng, logistics đến chuyển đổi số. Theo các chuyên gia tại AFA Group, nếu tiếp tục phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, áp lực lên hệ số an toàn vốn, thanh khoản và rủi ro kỳ hạn sẽ gia tăng đáng kể. Trong bối cảnh đó, TTCK được xác định là kênh dẫn vốn chiến lược cho tăng trưởng dài hạn.

Bài học về chất lượng vốn hóa

Nhìn lại giai đoạn 2016–2025, tỷ lệ vốn hóa/GDP của Việt Nam phản ánh rõ sự khác biệt giữa tăng trưởng thực chất và tăng trưởng do thanh khoản dẫn dắt. Năm 2021, tỷ lệ này vọt lên 133% GDP, song thiếu bền vững khi nền kinh tế chịu tác động mạnh của đại dịch và chính sách tiền tệ nới lỏng. Đến năm 2022, con số giảm sâu xuống 58% GDP, cho thấy cú sốc điều chỉnh định giá khi điều kiện tài chính thắt chặt.

Theo ông Nguyễn Minh Tuấn, mục tiêu 100% GDP năm 2026 được thiết kế theo mô hình “GDP-led”, tức dựa trên tăng trưởng kinh tế thực và mở rộng hàng hóa niêm yết, thay vì chỉ dựa vào dòng tiền ngắn hạn.

Ở góc nhìn so sánh khu vực, ông Trần Thăng Long cho rằng với tỷ lệ vốn hóa khoảng 82% GDP năm 2025, Việt Nam không ở vị thế thấp trong nhóm thị trường cận biên, song vẫn còn khoảng cách với các thị trường vốn trưởng thành như Thái Lan hay Malaysia – nơi tỷ lệ vốn hóa quanh ngưỡng 100% GDP nhờ cấu trúc thị trường đa dạng và sự hiện diện mạnh của các nhà đầu tư dài hạn.

Bài toán định lượng 170 tỷ USD

Theo kịch bản tăng trưởng 10%, GDP Việt Nam năm 2026 dự kiến đạt khoảng 548 tỷ USD. Trong khi đó, vốn hóa TTCK cuối năm 2025 ước khoảng 370 tỷ USD, tương đương 80% GDP. Như vậy, để chạm mốc 100%, thị trường cần bổ sung thêm khoảng 170 tỷ USD vốn hóa chỉ trong vòng 12 tháng – tương đương mức tăng gần 46%.

Thách thức nằm ở chỗ: tăng vốn hóa không thể dựa thuần túy vào đà tăng giá cổ phiếu trên thị trường thứ cấp, bởi điều này tiềm ẩn rủi ro bong bóng. Giải pháp bền vững nằm ở thị trường sơ cấp, thông qua việc đưa các doanh nghiệp quy mô lớn, chất lượng cao lên niêm yết, tạo thêm “hàng hóa” cho thị trường và cải thiện cấu trúc vốn hóa.

Bên cạnh đó, cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước, cùng triển vọng nâng hạng thị trường theo các bộ chỉ số của FTSE Russell hay MSCI, được xem là hai động lực quan trọng. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiệu ứng nâng hạng chỉ bền vững khi đi kèm cải cách thực chất về cơ chế thanh toán, giới hạn sở hữu nước ngoài và hạ tầng thị trường.

Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, mục tiêu vốn hóa 100% GDP không chỉ là một cột mốc về quy mô, mà còn đánh dấu bước chuyển của Việt Nam sang một nền kinh tế dựa nhiều hơn vào thị trường vốn – minh bạch, có chiều sâu và tự chủ hơn trong dài hạn.