Chốt lời 20%, quay lại mất gần 12%

Đằng sau nghịch lý này là những sai lệch tâm lý phổ biến trên thị trường chứng khoán, khi cảm giác tiếc nuối và nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội khiến nhà đầu tư đánh mất khả năng đánh giá giá trị thực của doanh nghiệp.

Giả sử một nhà đầu tư mua cổ phiếu A tại mức giá 30.000 đồng/cổ phiếu và quyết định bán khi thị giá đạt 36.000 đồng, tương ứng khoản lợi nhuận 20%, chưa tính thuế và phí giao dịch.

Đây vốn là kết quả tích cực, đặc biệt nếu mức sinh lời đã đáp ứng mục tiêu ban đầu.

Tuy nhiên, chỉ vài phiên sau, cổ phiếu tiếp tục tăng lên 42.000 đồng, cao hơn 16,7% so với giá bán trước đó.

Thay vì hài lòng với khoản lợi nhuận đã hiện thực hóa, nhà đầu tư bắt đầu tiếc nuối vì cho rằng mình đã bỏ lỡ một phần đáng kể đà tăng.

Tâm lý này có thể thúc đẩy quyết định mua lại tại 42.000 đồng, dù chưa xuất hiện thông tin mới về hoạt động kinh doanh hoặc triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp.

Nếu cổ phiếu sau đó điều chỉnh về 37.000 đồng, khoản đầu tư mới lập tức ghi nhận mức lỗ khoảng 11,9%.

Với 1.000 cổ phiếu, giao dịch đầu tiên mang lại khoản lãi 6 triệu đồng. Nhưng nếu tiếp tục mua lại cùng số lượng ở vùng giá cao, nhà đầu tư có thể mất 5 triệu đồng khi cổ phiếu giảm.

Như vậy, phần lớn thành quả từ thương vụ trước đã bị xóa bỏ chỉ sau một quyết định mang tính cảm xúc.

Cái bẫy khiến nhà đầu tư thắng ít, thua nhiều

Trong tài chính hành vi, hiện tượng này liên quan đến tâm lý tiếc nuối và nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội, thường được gọi là FOMO.

Đáng chú ý, nhiều nhà đầu tư còn mắc phải xu hướng bán sớm những cổ phiếu đang có lãi nhưng lại giữ quá lâu các khoản đầu tư thua lỗ.

Hiện tượng này được gọi là hiệu ứng xu hướng hiện thực hóa lợi nhuận sớm và trì hoãn ghi nhận thua lỗ.

Hệ quả là danh mục có thể liên tục đánh mất những doanh nghiệp tăng trưởng tốt, trong khi vốn bị mắc kẹt tại các cổ phiếu có nền tảng kinh doanh suy yếu.

Tuy nhiên, việc chốt lời sớm không đồng nghĩa với sai lầm.

Nếu cổ phiếu đã đạt mức định giá mục tiêu, tỷ trọng trong danh mục trở nên quá lớn hoặc triển vọng lợi nhuận không còn tương xứng với thị giá, quyết định bán vẫn có cơ sở hợp lý.

Ở chiều ngược lại, cổ phiếu tăng từ 36.000 đồng lên 42.000 đồng cũng chưa chắc đã đắt nếu lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng đủ mạnh.

Vấn đề nằm ở chỗ quyết định mua lại có xuất phát từ đánh giá mới về doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền và định giá hay chỉ nhằm giải tỏa cảm giác tiếc nuối.

Trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh, tâm lý đám đông và các thông tin liên tục trên mạng xã hội càng dễ khuếch đại hành vi mua đuổi.

Điều này lý giải vì sao một nhà đầu tư có thể dự báo đúng xu hướng cổ phiếu nhưng vẫn đạt hiệu suất thấp, thậm chí thua lỗ, do thời điểm giao dịch thiếu nhất quán.

Trên thị trường chứng khoán, lợi nhuận không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng doanh nghiệp mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ cách nhà đầu tư phản ứng trước biến động giá.