#Chứng khoán

24HMONEY đã kiểm duyệt

Bài toán giảm sở hữu Nhà nước khi UBCKNN yêu cầu rà soát tư cách công ty đại chúng

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một đợt thanh lọc quy định quan trọng khi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) chính thức yêu cầu các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) rà soát lại tư cách công ty đại chúng. Theo Luật Chứng khoán sửa đổi, một doanh nghiệp được công nhận là công ty đại chúng không chỉ cần mức vốn điều lệ trên 30 tỷ đồng mà còn phải đảm bảo ít nhất 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do tối thiểu 100 nhà đầu tư nhỏ lẻ nắm giữ.

Quy định này đang tạo ra áp lực trực tiếp lên các "ông lớn" vốn có cơ cấu sở hữu tập trung tuyệt đối vào tay cổ đông Nhà nước, buộc họ phải đưa ra những quyết định mang tính bước ngoặt để duy trì sự hiện diện trên sàn giao dịch.

Thực tế, danh sách các doanh nghiệp đang rơi vào tình trạng "nguy hiểm" về tiêu chí cơ cấu cổ đông bao gồm nhiều tên tuổi trụ cột của nền kinh tế. Điển hình như tại Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS), Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia (PVN) hiện nắm giữ tới 95,8% vốn, hay tại Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), tỷ lệ chi phối của PVN cũng ở mức 91,1%. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Becamex Group (BCM), Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) hay Viettel Global, nơi cổ đông Nhà nước nắm giữ từ 95% đến hơn 99% vốn điều lệ. Việc không đáp ứng tỷ lệ "free-float" (cổ phiếu tự do chuyển nhượng) tối thiểu 10% không chỉ vi phạm điều kiện duy trì tư cách đại chúng mà còn làm hạn chế tính thanh khoản và sự minh bạch trong quản trị doanh nghiệp.

Để giải quyết bài toán này, các doanh nghiệp buộc phải xây dựng lộ trình thoái vốn hoặc phát hành thêm để pha loãng sở hữu Nhà nước. Tại Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), một chiến lược rõ ràng đã được vạch ra khi PVN cân nhắc thoái bớt vốn, đồng thời doanh nghiệp chủ động tìm kiếm các đối tác chiến lược, đặc biệt là các nhà đầu tư từ khu vực Trung Đông nhằm đảm bảo nguồn cung dầu thô ổn định. Tuy nhiên, quy trình này không hề đơn giản khi việc thoái vốn tại các DNNN còn phụ thuộc chặt chẽ vào kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Những đơn vị không thuộc diện ngoại lệ sẽ chỉ có thời hạn một năm để khắc phục, nếu không sẽ phải đối mặt với việc hủy tư cách công ty đại chúng và rời sàn giao dịch.

Việc siết chặt quy định này được xem là một bước đi cần thiết để nâng tầm chất lượng thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc buộc các cổ đông Nhà nước phải giảm tỷ lệ sở hữu không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn tạo điều kiện cho các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức tham gia sâu hơn vào hoạt động của doanh nghiệp. Điều này thúc đẩy sự thay đổi trong tư duy quản trị, từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế. Đối với những doanh nghiệp chưa kịp thích ứng, đây sẽ là một phép thử về năng lực thích nghi và quyết tâm cải cách thể chế nhằm giữ vững uy tín trên thị trường vốn.

Nhìn rộng hơn, cuộc đua đáp ứng tiêu chuẩn công ty đại chúng năm 2026 sẽ kích hoạt một làn sóng thoái vốn và tìm kiếm cổ đông chiến lược sôi động nhất trong nhiều năm qua. Sự hiện diện của các cổ đông mới, đặc biệt là các đối tác ngoại có tiềm lực tài chính và công nghệ, được kỳ vọng sẽ mang lại làn gió mới cho các DNNN. Tuy nhiên, thách thức về mặt thời gian và thủ tục pháp lý vẫn là rào cản lớn nhất. Thành bại của các doanh nghiệp như GAS, ACV hay BCM trong việc giữ vững tư cách đại chúng không chỉ ảnh hưởng đến giá trị cổ phiếu mà còn tác động trực tiếp đến chỉ số chung của toàn thị trường trong chu kỳ tăng trưởng mới.