9/3/2020 - 9/3/2026: Khi lịch sử soi rọi "thứ Hai đen tối"

Phiên giao dịch ngày 9/3/2026 không chỉ tái hiện một "thứ Hai đen tối" mà còn chính thức xác lập một "lời nguyền" khó tin của chứng khoán Việt Nam: Cứ đến ngày 9/3, VN-Index lại bốc hơi trên 6%. Tuy nhiên, đằng sau sự trùng hợp về con số là những biến số vĩ mô hoàn toàn khác biệt.

Phiên giao dịch ngày 9/3/2026 khép lại với một cú giảm mạnh của VN-Index. Chỉ số kết phiên tại 1.652,79 điểm, mất hơn 115 điểm, tương đương 6,5%. Đây không chỉ là mức giảm sâu nhất của thị trường trong nhiều năm mà còn xóa đi phần lớn thành quả tích lũy của VN-Index trong suốt năm 2025.

Áp lực bán tháo lan rộng khiến thị trường gần như không có nhịp hồi đáng kể trong suốt phiên. Độ rộng thị trường nghiêng hoàn toàn về phía bên bán với hơn 800 mã giảm, trong đó hàng trăm cổ phiếu rơi xuống mức giá sàn.

Biến động mạnh không chỉ diễn ra tại Việt Nam. Trên thị trường quốc tế, nhiều sàn chứng khoán châu Á cũng lao dốc trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư toàn cầu trở nên thận trọng trước những rủi ro địa chính trị và năng lượng.

Điều khiến nhiều người bất ngờ là sự trùng hợp về thời điểm. Cách đây đúng 6 năm, vào ngày 9/3/2020 – cũng là một ngày thứ Hai – VN-Index lần đầu tiên trong lịch sử giảm hơn 6% trong một phiên. Khi đó, chỉ số mất 6,28% trong bối cảnh thị trường toàn cầu rơi vào hoảng loạn.

Phiên giao dịch năm 2020 diễn ra giữa lúc đại dịch Covid-19 lan rộng, cùng với cú sốc lớn từ thị trường dầu mỏ khi các nhà sản xuất lớn không đạt được thỏa thuận cắt giảm sản lượng. Giá dầu thế giới khi đó lao dốc mạnh, kéo theo tâm lý bi quan trên các thị trường tài chính.

Hai thời điểm, hai nỗi lo khác nhau

Dù có nhiều điểm tương đồng về mức giảm và trạng thái hoảng loạn, bối cảnh của hai cú rơi lại khá khác biệt.

Năm 2020, thị trường lo ngại suy thoái kinh tế toàn cầu khi đại dịch khiến hoạt động sản xuất và tiêu dùng có nguy cơ đình trệ. Nỗi sợ khi đó là sự sụt giảm của cầu.

Trong khi đó, cú giảm năm 2026 lại gắn với những căng thẳng địa chính trị và cú sốc từ thị trường năng lượng. Việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu đứng trước rủi ro, đẩy giá dầu tăng mạnh.

Giá dầu cao có thể nhanh chóng lan sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế, từ chi phí sản xuất, vận tải đến tiêu dùng. Điều này làm dấy lên lo ngại lạm phát gia tăng và gây áp lực lên chính sách tiền tệ.

Nếu lạm phát tăng cao, lãi suất – yếu tố từng hỗ trợ mạnh cho thị trường chứng khoán – có thể trở thành lực cản đối với đà tăng của cổ phiếu.

Sau cú giảm hơn 6%, thị trường thường ra sao?

Dữ liệu lịch sử về các phiên giảm trên 6% của VN-Index cho thấy một đặc điểm khá rõ: thị trường hiếm khi phục hồi ngay lập tức.

Trong khoảng 5 phiên giao dịch sau cú sốc, chỉ số thường dao động mạnh hoặc tiếp tục điều chỉnh nhẹ khi nhà đầu tư tìm kiếm vùng cân bằng mới. Tuy vậy, lực cầu bắt đáy thường xuất hiện khá sớm, khiến xác suất xuất hiện các phiên tăng trong giai đoạn này tương đối cao.

Khi kéo dài thời gian quan sát, xu hướng phục hồi trở nên rõ ràng hơn. Sau khoảng 10 phiên giao dịch, phần lớn các trường hợp đều ghi nhận sự cải thiện khi áp lực bán tháo dần được hấp thụ.

Trong trung hạn, xu hướng hồi phục càng rõ rệt. Thống kê cho thấy phần lớn các trường hợp VN-Index tăng trở lại sau một tháng, với mức tăng phổ biến trong khoảng 10–15%. Sau ba tháng, thị trường trong quá khứ đều ghi nhận mức tăng đáng kể so với thời điểm giảm sâu.

Ngay cả cú sụt mạnh ngày 9/3/2020 – sự kiện từng khiến thị trường mất nhiều thời gian ổn định – cũng không nằm ngoài quy luật này. Sau khi tiếp tục giảm thêm vài tuần, VN-Index tạo đáy vào cuối tháng 3/2020 trước khi bước vào chu kỳ tăng kéo dài gần hai năm.

Cú sốc hay điểm khởi đầu mới?

Những phiên giảm mạnh thường phản ánh trạng thái hoảng loạn của thị trường, khi giá cổ phiếu giảm nhanh hơn so với sự thay đổi của nền tảng kinh tế.

Sau giai đoạn bán tháo, thị trường thường bước vào quá trình tái định giá khi dòng tiền quay trở lại. Tuy nhiên, thời gian để quá trình này diễn ra nhanh hay chậm còn phụ thuộc vào bối cảnh kinh tế và tâm lý nhà đầu tư.

Sau cú rơi ngày 9/3 năm nay, câu hỏi lớn nhất vẫn là liệu đây chỉ là một cú sốc ngắn hạn hay là tín hiệu mở đầu cho một chu kỳ biến động mới của thị trường.

Với chứng khoán, câu trả lời cuối cùng vẫn cần thêm thời gian.