75% nhà đầu tư là cá nhân: Thị trường cần “dạy lại” cách chơi

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang có một nghịch lý khá rõ: nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 75–80% giao dịch, nhưng mức độ hiểu biết tài chính lại chưa theo kịp quy mô dòng tiền.

Tại Hội nghị phát triển thị trường chứng khoán 2026, bà Nguyễn Thị Hằng Nga – Tổng Giám đốc VCBF – thẳng thắn chỉ ra rằng phần lớn nhà đầu tư cá nhân vẫn bị chi phối mạnh bởi tâm lý. Họ dễ “đu đỉnh” khi thị trường hưng phấn và bán tháo khi giảm sâu, hoặc sẵn sàng mua trái phiếu lãi cao mà không đánh giá rủi ro vỡ nợ.

Hệ quả là thị trường mang nặng tính đầu cơ, dòng tiền ngắn hạn chiếm ưu thế, trong khi các sản phẩm đầu tư chuyên nghiệp như quỹ lại chưa phát triển tương xứng.

Theo bà Nga, giải pháp đầu tiên – và mang tính nền tảng – là giáo dục tài chính. Kinh nghiệm từ Ấn Độ cho thấy, khi đẩy mạnh truyền thông và phổ cập kiến thức đầu tư, quy mô tài sản quỹ đã tăng gấp 5 lần trong 10 năm, với hàng trăm triệu nhà đầu tư tham gia đầu tư định kỳ.

Từ đó, đại diện VCBF đề xuất cần xây dựng chương trình giáo dục tài chính ở cấp quốc gia, đưa kiến thức đầu tư vào trường học và tận dụng nền tảng số để phổ cập sản phẩm quỹ tới nhà đầu tư cá nhân.

Nhưng giáo dục chỉ là điều kiện “cần”. Điều kiện “đủ” nằm ở chính ngành quản lý quỹ.

Hiện tại, hiệu quả đầu tư của các quỹ tại Việt Nam vẫn chưa ổn định. Có tới 2/3 quỹ cổ phiếu không vượt được VN-Index trong 3 năm, và chỉ một số ít duy trì hiệu suất vượt trội dài hạn. Điều này khiến niềm tin của nhà đầu tư vào quỹ chưa đủ mạnh.

Theo bà Nga, vấn đề cốt lõi là kỷ luật đầu tư và năng lực quản trị. Nhiều quỹ vẫn có danh mục tập trung cao, giao dịch nhiều, biến động lớn – tức là vẫn mang tư duy “đánh ngắn” thay vì đầu tư dài hạn.

Để thay đổi, cần chuẩn hóa quy trình đầu tư, nâng chất lượng nhân sự, siết quản trị rủi ro và xây dựng chuẩn mực minh bạch theo thông lệ quốc tế.

Nói thẳng ra: thị trường Việt Nam không thiếu tiền, mà thiếu “tiền thông minh”. Nếu không nâng cấp cả người chơi lẫn người quản lý tiền, thị trường sẽ mãi dao động theo cảm xúc, thay vì trở thành kênh dẫn vốn dài hạn cho nền kinh tế.