57.346 tỷ đồng và “làn sóng” IPO mới

Quyết định 40/2026/QĐ-TTg và Công điện 52/CĐ-TTg đang tạo thêm động lực cho quá trình cơ cấu lại vốn Nhà nước giai đoạn 2026–2030. Hàng loạt doanh nghiệp quy mô lớn có thể trở thành tâm điểm của một “làn sóng” cổ phần hóa, IPO và thoái vốn mới trên thị trường chứng khoán.

Sau giai đoạn trầm lắng, hoạt động tái cơ cấu vốn Nhà nước được kỳ vọng vừa bổ sung nguồn lực cho ngân sách, vừa làm gia tăng lượng hàng hóa và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên sàn.

Ngày 5/8/2026, Chính phủ ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước. Chỉ 2 ngày sau, Công điện 52/CĐ-TTg tiếp tục yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh kế hoạch giai đoạn 2026–2030, với mục tiêu hoàn thành và phê duyệt toàn bộ kế hoạch trước ngày 31/8/2026.

Theo Chứng khoán BIDV (BSC), thời điểm hiện tại hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi cho một chu kỳ cổ phần hóa và thoái vốn mới, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng GDP bình quân trên 10% giai đoạn 2026–2030 và nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội lên khoảng 40% GDP.

Về phía ngân sách, nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn có thể tạo thêm dư địa cho đầu tư phát triển, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng và đầu tư công tăng cao. Ở góc độ doanh nghiệp, việc giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước cũng có thể mở rộng không gian huy động vốn và thu hút thêm nhà đầu tư chiến lược.

Từ Sabeco đến “làn sóng” thứ 3

BSC chia quá trình cổ phần hóa, IPO và thoái vốn thành ba giai đoạn lớn. Làn sóng đầu tiên diễn ra năm 2006–2009, nổi bật với Vietcombank, Đạm Phú Mỹ, Sabeco và Bảo Việt.

Giai đoạn 2016–2018 chứng kiến làn sóng thứ hai với nhiều thương vụ quy mô lớn như Vinhomes, Techcombank, Vincom Retail, PV Power, BSR, PVOIL và Vietjet Air.

Ngược lại, giai đoạn 2019–2024 tương đối trầm lắng. Chỉ 37 doanh nghiệp IPO, tổng giá trị khoảng 6.567 tỷ đồng.

Theo BSC, làn sóng thứ ba đang hình thành trong giai đoạn 2025–2027. Riêng 8 doanh nghiệp được thống kê đã mang về khoảng 57.346 tỷ đồng qua các thương vụ IPO. Trong đó, Điện Máy Xanh đạt khoảng 13.280 tỷ đồng, VPBankS 12.712 tỷ đồng, VPS 12.138 tỷ đồng và TCBS 10.817 tỷ đồng.

Hàng loạt “ông lớn” được chú ý

Danh sách doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao đang được thị trường quan tâm gồm ACV, GVR, BSR, MVN, PLX, BVH, POW, Vietcombank, BIDV, Viettel VGI, VEA, VGC, HT1 và HVN, bên cạnh các doanh nghiệp do SCIC quản lý.

Trong lịch sử, thương vụ Bộ Công Thương bán gần 54% vốn Sabeco cho ThaiBev cuối năm 2017 vẫn là thương vụ thoái vốn lớn nhất, với giá trị gần 110.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 47% tổng giá trị thoái vốn DNNN từ năm 2005 đến nay.

Đáng chú ý, tác động của làn sóng mới không chỉ nằm ở số tiền Nhà nước thu về. Việc tăng tỷ lệ free-float tại các doanh nghiệp vốn hóa lớn có thể cải thiện thanh khoản, tăng khả năng tham gia của nhà đầu tư tổ chức và mở rộng không gian tiếp cận của dòng vốn ngoại.

Tuy nhiên, quy mô nguồn cung lớn cũng đặt ra bài toán hấp thụ dòng tiền. Hiệu quả thực tế của làn sóng này sẽ phụ thuộc vào tiến độ triển khai, phương thức bán vốn, định giá doanh nghiệp và sức hấp thụ của thị trường vốn trong từng thời điểm.