Vì sao NHNN không “xả tiền” cứu thanh khoản?

Áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng những tháng đầu năm 2026 vẫn duy trì ở mức cao, bất chấp việc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) liên tục sử dụng nghiệp vụ thị trường mở (OMO) để điều tiết.

Theo phân tích của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), nguyên nhân cốt lõi không nằm ở việc thiếu hỗ trợ ngắn hạn, mà đến từ sự mất cân đối mang tính cấu trúc giữa huy động và tín dụng.

Cụ thể, tăng trưởng tín dụng đang vượt xa huy động, khiến chênh lệch giữa hai yếu tố này nới rộng lên hơn 2,5 triệu tỷ đồng. Tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của toàn hệ thống theo đó tăng lên khoảng 115%, phản ánh tình trạng “căng vốn” kéo dài. Điều này lý giải vì sao lãi suất trên thị trường liên ngân hàng thường xuyên biến động mạnh, đặc biệt ở kỳ hạn ngắn.

Trong bối cảnh đó, NHNN vẫn sử dụng OMO để can thiệp, song công cụ này chủ yếu mang tính kỹ thuật nhằm “giảm sốc” thanh khoản trong ngắn hạn. Thực tế, dư địa bơm vốn qua OMO đang thu hẹp khi nhiều ngân hàng đã gần chạm trần tài sản đủ điều kiện cầm cố, trong khi lợi suất trái phiếu Chính phủ kém hấp dẫn khiến nguồn tài sản đảm bảo suy giảm.

VDSC cho rằng cả OMO lẫn các công cụ như hoán đổi ngoại tệ (FX Swap) đều không thể giải quyết tận gốc vấn đề thanh khoản. Vai trò của NHNN hiện nay thiên về ổn định thị trường, tránh những cú sốc lãi suất quá lớn, thay vì tạo ra nguồn vốn dồi dào mang tính bền vững.

Trong thời gian tới, thanh khoản hệ thống có thể được hỗ trợ bởi một số yếu tố như dòng tiền quay trở lại ngân hàng, xuất khẩu phục hồi theo mùa vụ, dòng vốn FDI chuyển đổi sang VND và tiến độ giải ngân đầu tư công. Tuy nhiên, các động lực này cần thời gian để phát huy hiệu quả.

Trong ngắn hạn, nhiều ngân hàng vẫn phải tăng huy động với chi phí cao, phát hành giấy tờ có giá hoặc tìm kiếm nguồn vốn nước ngoài để bù đắp thiếu hụt. Điều này đồng nghĩa mặt bằng lãi suất khó giảm nhanh. Theo VDSC, yếu tố quyết định vẫn nằm ở định hướng điều hành của NHNN, trong đó ưu tiên hàng đầu hiện nay là ổn định tỷ giá hơn là nới lỏng mạnh thanh khoản.