Tổng lực xóa sổ vấn nạn "hai sổ kế toán" để gian lận thuế

Từ những vụ sai phạm chấn động tại Bảo Tín Minh Châu và Hoàng Long, Cục Thuế vừa chính thức phát lệnh tổng lực rà soát, yêu cầu các đơn vị cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử "phơi bày" danh sách khách hàng. Đây là bước đi quyết liệt nhằm xóa bỏ triệt để hành vi sử dụng hai hệ thống sổ sách – một "vũ khí" gian lận tinh vi đang gây thất thu hàng trăm tỷ đồng ngân sách và bóp méo môi trường kinh doanh bình đẳng.

Bằng việc ứng dụng AI và Big Data để soi chiếu dòng tiền, cơ quan thuế khẳng định sẽ chuyển từ kiểm tra thủ công sang giám sát dữ liệu thời gian thực, đưa những doanh nghiệp "hai mặt" vào tầm ngắm xử lý hình sự.

Tổng lực xóa sổ vấn nạn "hai sổ kế toán" để gian lận thuế

Sau những vụ việc gây thất thoát ngân sách hàng trăm tỷ đồng, cơ quan thuế chính thức chuyển trạng thái từ xử lý đơn lẻ sang kiểm soát diện rộng, với trọng tâm là phát hiện hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán – một phục vụ nội bộ, một để đối phó cơ quan quản lý.

Đây được xác định là vi phạm nghiêm trọng, không chỉ làm méo mó báo cáo tài chính mà còn phá vỡ môi trường cạnh tranh lành mạnh. Thực tế cho thấy, thủ đoạn này ngày càng tinh vi khi doanh nghiệp sử dụng đồng thời nhiều phần mềm kế toán, khiến việc phát hiện bằng phương pháp truyền thống trở nên khó khăn.

Các vụ việc đã bị phát hiện gần đây cho thấy mức độ và quy mô đáng báo động. Có doanh nghiệp che giấu doanh thu, gây thất thu hàng trăm tỷ đồng; trường hợp khác sử dụng song song hai hệ thống phần mềm để kê khai thuế sai lệch. Những con số này không chỉ phản ánh hành vi vi phạm, mà còn là tín hiệu cảnh báo về lỗ hổng quản lý.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ động cơ tối đa hóa lợi nhuận, ý thức tuân thủ pháp luật hạn chế và tâm lý cho rằng gian lận có thể bị che giấu. Tuy nhiên, “vùng xám” này đang nhanh chóng bị thu hẹp.

Cơ quan thuế đã yêu cầu các đơn vị cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử đồng loạt báo cáo danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán, cập nhật định kỳ hàng tháng. Chỉ trong giai đoạn đầu, dữ liệu từ hàng chục tổ chức đã ghi nhận hàng chục nghìn doanh nghiệp và hộ kinh doanh, tạo nền tảng cho việc phân tích và cảnh báo rủi ro trên diện rộng.

Trên cơ sở đó, hệ thống quản lý sẽ chuyển mạnh sang giám sát dựa trên dữ liệu. Những dấu hiệu bất thường về doanh thu, biên lợi nhuận hay biến động dòng tiền sẽ được nhận diện tự động bằng công nghệ phân tích lớn và trí tuệ nhân tạo.

Song song, việc kiểm soát dòng tiền được siết chặt thông qua kết nối với hệ thống ngân hàng, hạn chế giao dịch tiền mặt và theo dõi các khoản thanh toán giá trị lớn. Một số lĩnh vực còn được yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực.

Không dừng ở cảnh báo, cơ quan thuế cũng đẩy mạnh phối hợp điều tra, sẵn sàng chuyển hồ sơ sang cơ quan công an với các trường hợp có dấu hiệu hình sự. Cùng với đó là các biện pháp “mềm” như khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn, tăng tính minh bạch từ phía thị trường.

Việc siết chặt lần này cho thấy một bước chuyển rõ rệt: từ kiểm tra hậu kiểm sang giám sát chủ động, từ dựa vào hồ sơ sang dựa vào dữ liệu. Khi mọi giao dịch dần được “số hóa”, khoảng trống cho gian lận cũng thu hẹp tương ứng.