Thuế Mỹ tăng, doanh nghiệp ứng phó ra sao?

Áp lực tài chính từ các rào cản thương mại mới buộc khối doanh nghiệp sản xuất và logistics phải nhanh chóng rà soát mã HTSUS và điều chỉnh chuỗi cung ứng.

Theo quyết định cuối cùng của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), hàng hóa có xuất xứ Việt Nam sẽ chịu thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301, ngoại trừ các sản phẩm thuộc danh mục miễn trừ.

Mức thuế này được áp dụng từ 0h01 ngày 24/7 (giờ Mỹ), thay thế khoản phụ thu tạm thời 10% theo Mục 122 hết hiệu lực sau 150 ngày.

Đáng chú ý, Việt Nam nằm trong nhóm chịu mức thuế cố định 12,5%, cùng với Thái Lan, Philippines, Singapore và Trung Quốc. Trong khi đó, Campuchia, Indonesia và Malaysia chỉ chịu mức 10%, tạo ra khoảng cách 2,5 điểm phần trăm về chi phí thuế đối với một số ngành cạnh tranh trực tiếp như dệt may, da giày và hàng tiêu dùng.

Ở chiều tích cực, Việt Nam không chịu mức thuế cao hơn các nước trong cùng nhóm và vẫn được hưởng các miễn trừ chung đối với 471 nhóm sản phẩm như dược phẩm, thiết bị bán dẫn, nguyên liệu nông nghiệp, sản phẩm gỗ, da thuộc và một số mặt hàng công nghiệp.

Áp lực cạnh tranh có thể gia tăng

Một điểm đáng chú ý là Mỹ đang xây dựng cơ chế hạn ngạch thuế quan đối với hàng dệt may của Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia.

Nếu cơ chế này được triển khai, một phần hàng dệt may từ các quốc gia trên có thể được miễn thuế Mục 301 khi đáp ứng điều kiện sử dụng nguyên liệu có xuất xứ Mỹ. Việt Nam hiện không nằm trong danh sách xem xét áp dụng cơ chế này.

Điều đó đồng nghĩa lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường Mỹ có thể bị thu hẹp, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp xuất khẩu dệt may, da giày và hàng tiêu dùng vốn cạnh tranh trực tiếp với các quốc gia Đông Nam Á.

Ngoài yếu tố thuế, doanh nghiệp cũng cần theo dõi việc áp dụng đúng mã HS đối với danh mục miễn trừ để hạn chế phát sinh chi phí không cần thiết.

Rủi ro thương mại vẫn còn phía trước

Đáng chú ý, thuế Mục 301 không phải là yếu tố duy nhất doanh nghiệp cần quan tâm.

Mỹ hiện vẫn tiến hành điều tra Việt Nam liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ (Special 301) và tình trạng dư thừa công suất sản xuất, trong khi các biện pháp theo Mục 232 đối với thép, nhôm, đồng và ô tô vẫn đang có hiệu lực.

Điểm khác biệt là thuế theo Mục 301 không có thời hạn cố định, USTR có quyền duy trì, điều chỉnh hoặc chấm dứt sau các đợt rà soát theo quy định.

Đối với thị trường chứng khoán, nhóm doanh nghiệp xuất khẩu có tỷ trọng doanh thu lớn từ Mỹ như dệt may, gỗ, thủy sản, da giày và logistics có thể chịu tác động nhiều hơn nếu chi phí thuế làm giảm sức cạnh tranh. Ngược lại, những doanh nghiệp có thị trường xuất khẩu đa dạng hoặc tỷ trọng tiêu thụ nội địa cao sẽ ít chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Trong bối cảnh Việt Nam và Mỹ vẫn đang tiếp tục đàm phán về thỏa thuận thương mại song phương, triển vọng của chính sách thuế quan sẽ phụ thuộc đáng kể vào kết quả các vòng thương lượng sắp tới. Vì vậy, đây vẫn là biến số cần được nhà đầu tư theo dõi sát trong nửa cuối năm 2026.