Thủ tục 15 năm – ‘nút thắt’ khiến chính sách thành vô nghĩa

Thống đốc Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, điểm nghẽn lớn nhất của chính sách nhà ở xã hội nằm ở khâu thực thi khi thủ tục còn rườm rà, kéo dài 10–15 năm. Trong khi 145.000 tỷ đồng vốn tín dụng đã sẵn sàng, nhiều dự án vẫn “đứng bánh” vì chậm phê duyệt danh mục và xác nhận đối tượng, khiến chính sách tốt khó phát huy hiệu quả.

Chính sách dù được thiết kế hoàn hảo đến mấy cũng sẽ trở nên vô nghĩa nếu bị “chôn chân” trong mê cung thủ tục kéo dài cả thập kỷ. Khi dòng vốn bị tắc nghẽn, doanh nghiệp oằn mình gánh lãi vay, ngân hàng chịu áp lực trả lãi huy động, còn nền kinh tế mất đi cơ hội tăng trưởng chỉ vì những tờ giấy chưa được ký.

Thủ tục rối rắm, xác nhận chồng chéo – nút thắt khiến chính sách chậm vào đời thực

Tại Hội nghị về giải pháp phát triển đột phá nhà ở xã hội sáng 24/10, do Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Nguyễn Thị Hồng thẳng thắn chỉ ra: điểm nghẽn lớn nhất của nhà ở xã hội không còn nằm ở chủ trương hay chính sách, mà ở khâu thực thi – nơi thủ tục hành chính vẫn đang “neo” lại hàng thập kỷ.

Theo bà Hồng, NHNN đang phối hợp cùng các bộ, ngành rà soát nhu cầu nhà ở xã hội theo ba nhóm: mua, thuê mua và thuê, nhằm xây dựng chính sách tài chính tương thích từng đối tượng, tránh dàn trải và thiếu trọng tâm. “Người thu nhập thấp chủ yếu chỉ có khả năng thuê, không phải mua. Chính sách tín dụng vì thế phải linh hoạt về lãi suất và thời hạn vay, phù hợp thực tế chi trả,” bà dẫn chứng.

Thống đốc nhấn mạnh, việc xác định rõ mức độ hỗ trợ khả thi là cơ sở để Chính phủ cân đối nguồn lực, ưu tiên đúng người cần trợ giúp. Mặc dù Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt các gói ưu đãi lãi suất, song nếu thủ tục không được cải cách, mọi chính sách tốt đẹp cũng sẽ “dừng lại trên giấy”.

“Chính sách tốt đến đâu cũng vô nghĩa nếu thủ tục vẫn kéo dài 10–15 năm. Doanh nghiệp gánh lãi vay chồng chất, ngân hàng phải trả lãi huy động trong khi dự án chưa thể giải ngân. Nếu rút ngắn quy trình còn 2–3 năm, dòng vốn sẽ quay vòng nhanh, giúp dự án sớm tiếp cận tín dụng,” bà Hồng phân tích.

Một nút thắt khác là quy trình xác nhận đối tượng đủ điều kiện vay vốn. Các ngân hàng cần hồ sơ rõ ràng để xét duyệt cho vay, nhưng nhiều địa phương lại chưa có quy trình thống nhất, khiến cả người dân lẫn doanh nghiệp phải chạy lòng vòng giữa các phòng ban. Theo Thống đốc, đã đến lúc chuẩn hóa và số hóa toàn bộ quy trình này để chấm dứt tình trạng chồng chéo và rút ngắn thời gian tiếp cận vốn.

145.000 tỷ đồng vốn sẵn sàng – ách tắc nằm ở danh mục địa phương

Liên quan đến nguồn vốn, Thống đốc cho biết Nghị quyết mới đã giao NHNN chỉ đạo các ngân hàng thương mại triển khai gói tín dụng nhà ở xã hội từ 120.000 tỷ đồng lên 145.000 tỷ đồng. “Đây là nguồn vốn huy động từ người dân, phần ưu đãi lãi suất ban đầu do các ngân hàng tự cân đối. Nguồn vốn cho vay hiện hoàn toàn sẵn sàng,” bà Hồng khẳng định.

Vướng mắc lớn nhất, theo bà, không phải ở ngân hàng mà ở khâu phê duyệt danh mục dự án đủ điều kiện vay vốn. Nhiều doanh nghiệp vẫn bị chậm ở bước giao đất, chấp thuận chủ trương đầu tư, khiến nhu cầu vay chưa thể phát sinh. “Khi danh mục được phê duyệt rõ ràng, thủ tục được tháo gỡ, tiến độ giải ngân chắc chắn sẽ bứt phá,” Thống đốc nhấn mạnh.

Song song đó, bà Hồng cũng lưu ý về rủi ro thanh khoản của các khoản vay dài hạn cho nhà ở xã hội, trong khi nguồn vốn huy động chủ yếu ngắn hạn. Vì vậy, cần có nguồn bổ sung từ ngân sách hoặc trái phiếu Chính phủ bảo lãnh để bảo đảm tính ổn định cho dòng vốn dài hạn.

Bên cạnh kênh tín dụng truyền thống, NHNN và các chuyên gia đề xuất mở rộng huy động vốn xã hội hóa – cho phép doanh nghiệp phát triển nhà ở xã hội huy động qua thị trường chứng khoán, đồng thời xem xét cơ chế bảo lãnh phát hành trái phiếu bởi Nhà nước hoặc địa phương nhằm củng cố niềm tin cho nhà đầu tư.

Bà Hồng kết luận: “Muốn chính sách đi vào cuộc sống, phải tháo gỡ ngay những nút thắt hành chính. Khi thủ tục được rút gọn, dòng vốn sẽ tự chảy, còn nhà ở xã hội mới thực sự chạm tới người cần.”