Thử thách phòng vệ của các ngành xuất khẩu tỷ USD

Việc bị xếp vào nhóm chịu mức thuế cao nhất (12,5%) do khoảng trống pháp lý về lao động đang tạo ra một dạng rủi ro treo lơ lửng, biến khoảng thời gian từ nay đến cuối tháng 7/2026 thành cuộc chạy đua nghẹt thở để giành giật các suất miễn trừ mã HS.

Đề xuất áp thuế bổ sung theo Mục 301 do Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đưa ra đang trở thành mối quan tâm lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Điều khiến thị trường lo ngại không chỉ là mức thuế cụ thể mà nằm ở tính chất kéo dài và thiếu mốc thời gian rõ ràng của công cụ này. Theo đánh giá của các chuyên gia, nguy cơ bị áp thuế luôn hiện hữu sẽ làm gia tăng chi phí tuân thủ, đồng thời khiến các quyết định đầu tư dài hạn trở nên thận trọng hơn.

Trong dự thảo mới, USTR phân loại 60 nền kinh tế thành ba nhóm dựa trên mức độ cam kết chống lao động cưỡng bức. Việt Nam nằm trong nhóm chịu mức thuế đề xuất cao nhất là 12,5%, cùng với một số quốc gia xuất khẩu lớn tại châu Á.

Dù vậy, ngành dệt may vẫn có một "khe cửa hẹp" khi USTR đang xem xét cơ chế hạn ngạch cho phép một lượng hàng nhất định được hưởng mức thuế thấp hơn. Đây được xem là cơ hội đáng chú ý trong quá trình góp ý chính sách hiện nay.

Thời gian không còn nhiều

Tiến trình xem xét của Mỹ đang bước vào giai đoạn quyết định.

Ngày 6/7 được xác định là hạn cuối để các doanh nghiệp và cơ quan liên quan gửi ý kiến phản biện cũng như đề xuất miễn trừ mã HS. Trong khi đó, ngày 24/7 là thời điểm mức thuế tạm thời theo Mục 122 hết hiệu lực.

Nhiều chuyên gia cho rằng quyết định cuối cùng có thể được công bố trước thời điểm này, khiến doanh nghiệp chỉ còn một khoảng thời gian ngắn để hoàn thiện hồ sơ và vận động chính sách.

Dệt may và da giày chịu áp lực lớn nhất

Theo đánh giá của các công ty chứng khoán, tác động của đề xuất thuế không đồng đều giữa các ngành.

Ngành điện tử hiện có kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ lớn nhất, khoảng 42 tỷ USD trong năm 2025. Tuy nhiên, do phần lớn thuộc khối doanh nghiệp FDI nên tác động trực tiếp lên các doanh nghiệp niêm yết trong nước được đánh giá ở mức hạn chế. Dẫu vậy, rào cản thuế quan mới có thể làm suy giảm tốc độ tăng trưởng và ảnh hưởng tới kỳ vọng của nhà đầu tư.

Dệt may là nhóm đối mặt rủi ro cao nhất. Năm 2025, xuất khẩu sang Mỹ đạt khoảng 18 tỷ USD, chiếm gần 40% tổng kim ngạch toàn ngành. Nếu chênh lệch thuế với các đối thủ như Bangladesh hay Campuchia nới rộng, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt sẽ bị bào mòn đáng kể.

Da giày và túi xách cũng ở trong tình trạng tương tự. Với hơn 11 tỷ USD xuất khẩu sang Mỹ năm ngoái, ngành này đang đứng trước nguy cơ chi phí tăng cao, đơn hàng suy giảm và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.

Gỗ và thủy sản giữ lợi thế tương đối

So với dệt may và da giày, ngành gỗ có vị thế thuận lợi hơn nhờ thị phần lớn tại Mỹ và vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nguy cơ điều tra chống bán phá giá và chống lẩn tránh thuế, những vấn đề vốn đã tồn tại nhiều năm qua.

Ở nhóm thủy sản, mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ thấp hơn. Song tốc độ tăng trưởng xuất khẩu đang chậm lại cho thấy sức cầu suy yếu ngay cả trước khi rủi ro thuế quan xuất hiện.

Cuộc chơi bước sang giai đoạn mới

Hiện đề xuất của USTR vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến và chưa phải quyết định cuối cùng. Cơ chế miễn trừ đối với một số mã HS trọng điểm vẫn đang được xem xét.

Dẫu vậy, giới phân tích cho rằng thông điệp đã rất rõ ràng: môi trường xuất khẩu vào Mỹ sẽ ngày càng khắt khe hơn. Trong bối cảnh đó, lợi thế giá rẻ không còn đủ để bảo đảm tăng trưởng. Năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, minh bạch chuỗi cung ứng và khả năng thích ứng chính sách sẽ trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trong giai đoạn tới.