Tăng cơ chế giám sát để không còn tình trạng sử dụng vốn trái phiếu sai mục đích

Chuyên gia cho rằng, cần tăng cường giám sát dòng tiền từ phát hành trái phiếu, nhằm chấm dứt tình trạng doanh nghiệp sử dụng vốn sai mục đích.

Niềm tin thị trường bị ảnh hưởng khi dòng vốn đi lệch hướng

Thanh tra Chính phủ vừa công khai Kết luận thanh tra số 276/KL-TTCP về việc chấp hành chính sách pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ và sử dụng nguồn tiền từ TPDN riêng lẻ, giai đoạn 1.1.2015 đến 30.6.2023.

Trong kết luận này, Thanh tra Chính phủ cho biết, việc sử dụng vốn từ phát hành trái phiếu phải theo đúng phương án phát hành đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, nội dung công bố thông tin cho nhà đầu tư và theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, hàng loạt doanh nghiệp sử dụng nguồn tiền từ phát hành trái phiếu không đúng mục đích.

Theo các chuyên gia, đây không chỉ là vi phạm về quản lý tài chính mà còn là một trong những nguyên nhân khiến thị trường trái phiếu – kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng mất dần sự tin cậy đối với nhà đầu tư.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, nhận định: “Nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở doanh nghiệp mà còn ở cấu trúc giám sát thị trường. Một số doanh nghiệp chịu áp lực vốn ngắn hạn, trong khi công tác giám sát sau phát hành chưa được thiết kế đồng bộ. Cơ chế công bố thông tin còn thiếu chiều sâu, vai trò trung gian giám sát chưa được phát huy đầy đủ, và trình độ phân tích rủi ro của một bộ phận nhà đầu tư vẫn còn hạn chế”.

Theo ông Huy, điều này không chỉ tạo ra rủi ro riêng lẻ mà còn làm xói mòn niềm tin của toàn thị trường, khiến chi phí vốn tăng lên và tính thanh khoản suy giảm. Khi niềm tin bị tổn thương, thị trường trái phiếu – vốn là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế – sẽ khó phát huy đúng vai trò chiến lược của mình.

Sử dụng tài khoản chuyên biệt, giám sát chặt chẽ bằng công nghệ

Dù khung pháp lý hiện nay đã được củng cố, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng điểm yếu lớn nhất nằm ở khâu hậu kiểm và quản trị dòng tiền sau phát hành. Việc tách biệt tài khoản sử dụng vốn trái phiếu chưa được áp dụng triệt để, khiến cơ quan quản lý và nhà đầu tư khó theo dõi dòng tiền thực tế.

Ông đề xuất áp dụng tài khoản chuyên biệt tại ngân hàng giám sát, chỉ giải ngân khi có chứng từ hợp lệ và phục vụ đúng mục đích huy động. Cùng với đó, cần có cơ chế giám sát độc lập với quyền tạm dừng giải ngân khi phát hiện dấu hiệu bất thường, đồng thời báo cáo trực tiếp cho cơ quan quản lý.

Bên cạnh đó, sự tham gia của các tổ chức trung gian như ngân hàng giám sát, đại lý phát hành hay đơn vị được ủy thác chưa được quy định đầy đủ về quyền và nghĩa vụ. Báo cáo sử dụng vốn thường chỉ mang tính định kỳ, chưa có cơ chế cảnh báo sớm rủi ro. Do đó, để khắc phục, cần cơ chế giám sát xuyên suốt, minh bạch và có tính kết nối dữ liệu liên ngành, thay vì chỉ dựa vào báo cáo thủ công từ doanh nghiệp.

Vì vậy, ông Huy đề xuất, cần đồng thời kết hợp biện pháp kỹ thuật, pháp lý và công nghệ giám sát.

Thứ nhất, áp dụng tài khoản chuyên biệt tại ngân hàng giám sát để quản lý toàn bộ dòng tiền huy động; chỉ giải ngân khi có chứng từ hợp lệ.

Thứ hai, thiết lập cơ chế giám sát độc lập, có quyền tạm dừng giải ngân và báo cáo trực tiếp cho cơ quan quản lý khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Thứ ba, ứng dụng nền tảng số trong giám sát dòng tiền, giúp kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan quản lý, đảm bảo theo dõi gần như thời gian thực.

Cuối cùng, cần kiểm toán việc sử dụng vốn định kỳ, mở rộng phạm vi kiểm toán từ tài chính sang mục đích huy động, tạo lớp kiểm chứng độc lập cho thị trường.

Doanh nghiệp tự kỷ luật bằng cơ chế thị trường

Về chế tài, ông đánh giá mức xử phạt hành chính hiện nay chưa đủ sức răn đe, nhưng việc tăng hình phạt cần đi đôi với phục hồi niềm tin thị trường. Với những trường hợp cố ý sử dụng vốn sai mục đích, gây thiệt hại cho nhà đầu tư, có thể xem xét trách nhiệm pháp lý cao hơn, song phải dựa trên tiêu chí rõ ràng để không tạo tâm lý e ngại phát hành hợp pháp.

Song song, việc phát triển hệ thống xếp hạng tín nhiệm độc lập là giải pháp mềm nhưng có tác dụng lâu dài. Khi doanh nghiệp biết rằng mọi hành vi đều phản ánh trực tiếp vào điểm tín nhiệm và chi phí huy động, họ sẽ tự điều chỉnh. Đây là cách “tự kỷ luật” bằng cơ chế thị trường – vừa tinh tế, vừa bền vững.

Theo ông Huy, giải pháp dài hạn đối với thị trường hiện nay, là cần xây dựng văn hóa minh bạch và tri thức tài chính trong toàn thị trường. Ông đề xuất năm hướng hành động, gồm: Nâng cao năng lực nhà đầu tư; đưa giáo dục tài chính vào trường học; chuẩn hóa công bố thông tin; phát triển hệ thống cảnh báo sớm rủi ro; và khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ chuẩn mực tốt bằng ưu đãi về thủ tục và chi phí huy động.

“Thị trường trái phiếu chỉ bền vững khi niềm tin, tri thức và kỷ luật vận hành song hành. Khi doanh nghiệp coi minh bạch là vốn, nhà đầu tư coi hiểu biết là sức mạnh, và cơ quan quản lý coi dữ liệu là công cụ giám sát hiệu quả, chúng ta sẽ có một thị trường vừa an toàn, vừa phát triển, đồng hành cùng tăng trưởng kinh tế bền vững”, ông Huy nói

(Lục Giang - Báo Lao động; link nguồn: https://laodong.vn/kinh-doanh/tang-co-che-giam-sat-de-khong-con-tinh-trang-su-dung-von-trai-phieu-sai-muc-dich-1595596.ldo)