Siêu dự án metro 92.050 tỷ đồng đổ vỡ

Từng được kỳ vọng vận chuyển 700.000 hành khách mỗi ngày, tuyến metro ngầm trị giá 3,5 tỷ USD tại Philippines bất ngờ rơi vào bế tắc sau nhiều năm triển khai. Tranh chấp địa giới hành chính khiến dự án có sự tham gia của các nhà thầu Trung Quốc mất tính khả thi, kéo theo nguy cơ thiệt hại tài chính và tranh chấp hợp đồng.

Từ tham vọng kết nối trung tâm tài chính chỉ trong 10 phút, dự án trở thành bài học đắt giá về rủi ro pháp lý, chi phí vốn và hiệu quả đầu tư hạ tầng.

Makati Intra-city Subway từng là một trong những dự án đường sắt đô thị đáng chú ý tại Philippines, được triển khai theo hình thức đối tác công tư (PPP) giữa chính quyền Makati và liên danh do Philippine Infradev Holdings đứng đầu.

Theo quy hoạch, tuyến metro dài 10 km, gồm 10 nhà ga ngầm, với thời gian di chuyển toàn tuyến chỉ 10 phút.

Tổng vốn đầu tư dự kiến đạt 3,5 tỷ USD, tương đương 92.050 tỷ đồng. Công trình được kỳ vọng phục vụ 700.000 lượt khách mỗi ngày và giảm khoảng 270.000 phương tiện lưu thông trên đường phố.

Dự án khởi công cuối năm 2018, đặt mục tiêu vận hành từ năm 2025.

Đáng chú ý, năm 2020, Philippine Infradev ký hợp đồng EPC trị giá 1,213 tỷ USD với hai doanh nghiệp Trung Quốc. Trong đó, 978,6 triệu USD dành cho xây dựng dân dụng và 234,16 triệu USD cho hệ thống cơ điện.

Để kiểm soát chi phí, chủ đầu tư sau đó thu hẹp giai đoạn đầu xuống khoảng 8 km với ít nhất 8 nhà ga.

Tuy nhiên, dự án bất ngờ rơi vào bế tắc vì những thay đổi ngoài dự tính.

Tranh chấp địa giới kéo theo rủi ro tỷ USD

Bước ngoặt xuất hiện năm 2023 khi Tòa án Tối cao Philippines ra phán quyết chuyển quyền quản lý 10 đơn vị hành chính từ Makati sang Taguig.

Thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến vị trí các nhà ga và khu depot, khiến phương án vận hành ban đầu không còn phù hợp.

Đến tháng 5/2025, Philippine Infradev xác định dự án không còn khả thi và khởi động thủ tục trọng tài quốc tế để giải quyết tranh chấp với chính quyền Makati.

Bất đồng tiếp tục gia tăng khi xuất hiện thỏa thuận dàn xếp liên quan đến nghĩa vụ thanh toán khoảng 8,96 tỷ peso.

Với doanh nghiệp phát triển hạ tầng, dự án đình trệ có thể kéo theo chi phí vốn, nghĩa vụ hợp đồng và nguy cơ suy giảm giá trị tài sản đầu tư.

Đối với nhà thầu xây dựng, việc tạm dừng thi công cũng ảnh hưởng đến tiến độ ghi nhận doanh thu và khả năng thu hồi công nợ.

Trường hợp Makati cho thấy quy mô vốn lớn và dự báo lưu lượng hành khách hấp dẫn chưa đủ bảo đảm thành công của một dự án PPP.

Rủi ro pháp lý, thay đổi quy hoạch và cơ chế phân chia trách nhiệm giữa các bên có thể làm đảo lộn toàn bộ phương án tài chính, ngay cả khi công trình đã bắt đầu xây dựng.