#Tài chính

24HMONEY đã kiểm duyệt

"Rủi ro ẩn mình" dưới những cam kết an cư

Đằng sau làn sóng sở hữu nhà bằng vốn vay là một sự thật khắc nghiệt về những gánh nặng tâm lý xuyên thế hệ. Đã đến lúc phải giải mã bài toán an cư: Đó là bước đệm tài chính thông minh hay chỉ là một 'bản án' nợ kéo dài dưới vỏ bọc an cư lạc nghiệp?

Nhiều gia đình áp lực với khoản vay mua nhà

Cuối năm 2021, anh Nguyễn Hoàng Minh (34 tuổi), nhân viên công nghệ thông tin tại Hà Nội, ký hợp đồng vay ngân hàng 2,2 tỷ đồng để mua căn hộ đầu tiên. Khi đó, tổng thu nhập của hai vợ chồng đạt khoảng 45 triệu đồng mỗi tháng, mức trả nợ gần 18 triệu đồng được xem là “vừa sức”.

“Lúc ký hợp đồng, tôi hoàn toàn tự tin. Lãi suất ưu đãi chỉ hơn 8%/năm, ngân hàng tư vấn rất kỹ. Tôi nghĩ mình đang tận dụng tốt đòn bẩy tài chính,” anh Minh nhớ lại.

Nhưng ba năm sau, khi lãi suất chuyển sang thả nổi, khoản trả nợ mỗi tháng tăng vọt lên gần 25 triệu đồng. Thu nhập không tăng tương xứng, chi phí sinh hoạt leo thang, gia đình anh buộc phải cắt giảm gần như toàn bộ các khoản chi không thiết yếu. Những dự định từng được xem là bình thường — du lịch, học thêm kỹ năng, nâng cao chất lượng sống — lần lượt bị gác lại.

Nếu rủi ro tài chính có thể đo đếm bằng con số, thì rủi ro tâm lý lại âm thầm và dai dẳng hơn nhiều. Chị Trần Thùy Dương (36 tuổi, Hà Nội) cho biết kể từ khi vay mua nhà, bầu không khí gia đình chị thay đổi rõ rệt.

“Trước đây, vợ chồng tôi nói với nhau về kế hoạch tương lai. Giờ hầu hết câu chuyện đều xoay quanh tiền: tháng này trả bao nhiêu, có đủ không, lỡ một người mất việc thì sao?”, chị chia sẻ.

Theo các chuyên gia tâm lý, áp lực nợ dài hạn là một trong những tác nhân gây căng thẳng mạn tính, ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ hôn nhân. Những bất đồng liên quan đến chi tiêu, sinh con, chăm sóc cha mẹ hay định hướng nghề nghiệp thường trở nên gay gắt hơn khi gia đình bị “khóa chặt” bởi khoản vay kéo dài hàng chục năm.

Một rủi ro khác ít được nhắc đến là sự đánh đổi tự do nghề nghiệp. Nhiều người vay mua nhà rơi vào trạng thái “không dám nghỉ việc”. Dù không còn phù hợp, họ vẫn buộc phải bám trụ vì nỗi lo không đủ khả năng trả nợ hàng tháng. Áp lực tài chính cũng khiến không ít người chùn bước trước ý định khởi nghiệp, học lại hay chuyển hướng nghề nghiệp — những yếu tố ngày càng quan trọng trong một thị trường lao động biến động nhanh.

Câu chuyện của anh Minh hay chị Dương không phải là cá biệt. Theo các chuyên gia tài chính cá nhân, vay mua nhà chỉ thực sự là một đòn bẩy “lành mạnh” khi người vay tuân thủ những ngưỡng an toàn cơ bản. Việc vay vượt quá khả năng chi trả khiến nhiều gia đình rơi vào trạng thái “bong bóng tài chính” cá nhân, đặc biệt nguy hiểm khi lãi suất biến động hoặc thu nhập suy giảm.

Thận trọng để đổi lấy sự an tâm dài hạn

Vay mua nhà không đơn thuần là một quyết định tài chính, mà là lựa chọn về phong cách sống trong suốt nhiều năm. Một căn nhà có thể mang lại cảm giác ổn định, nhưng cũng có thể trở thành “chiếc neo” giữ chặt người sở hữu trong vùng an toàn chật hẹp.

Vay mua nhà chỉ thực sự là đòn bẩy “lành mạnh” khi người vay đáp ứng được những ngưỡng an toàn cơ bản

Các chuyên gia khuyến nghị, trước khi ký hợp đồng vay, người mua cần tự đặt ra những câu hỏi then chốt: nếu thu nhập giảm 20–30%, gia đình có còn trụ vững? Nếu một người mất việc trong 6 tháng, quỹ dự phòng có đủ? Áp lực trả nợ có buộc phải đánh đổi những kế hoạch quan trọng như sinh con, học tập hay chuyển việc?

Trong bối cảnh thị trường bất động sản và lãi suất còn nhiều biến động, sự thận trọng chưa bao giờ là thừa. Thuê nhà thêm vài năm, tích lũy vốn nhiều hơn, hoặc lựa chọn căn hộ nhỏ hơn khả năng tối đa… đôi khi lại là quyết định khôn ngoan, giúp giảm áp lực và giữ được sự chủ động cho tương lai.

Giấc mơ an cư là chính đáng. Nhưng giữa việc sở hữu một căn nhà sớm và việc giữ được sự an tâm suốt 20 năm, ranh giới đôi khi chỉ cách nhau một quyết định tài chính thiếu cân nhắc. Và có lẽ, đòn bẩy tốt nhất không nằm ở khoản vay lớn, mà ở việc hiểu rõ giới hạn của chính mình.

Ông Lưu Ngọc Long, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Bất động sản Trường An, cho rằng người mua nhà, đặc biệt là mua để ở, trước hết phải chuẩn bị đủ vốn tự có.

“Hiện nay vẫn còn nhiều người tham gia thị trường theo tâm lý lướt sóng, thấy hấp dẫn là vay để đầu tư. Cách làm này tiềm ẩn rủi ro rất lớn và không phù hợp trong bối cảnh hiện tại. Muốn mua nhà, điều kiện tiên quyết là phải có vốn tự có,” ông Long nhấn mạnh.

Theo ông, các chủ đầu tư thường chỉ hỗ trợ vay khoảng 60–70% giá trị căn hộ, phần còn lại người mua phải tự xoay xở. Do đó, người mua cần có tối thiểu 30–40% vốn tự có mới nên tính đến chuyện vay thêm. Bên cạnh đó là nguồn thu nhập ổn định, đủ sức trả cả gốc và lãi trong dài hạn, cùng việc xác định đúng nhu cầu và khả năng tài chính để lựa chọn sản phẩm phù hợp.

“Nếu tài chính còn hạn chế, nên chấp nhận ở xa trung tâm hơn. Ngược lại, khi năng lực tài chính đủ mạnh thì có thể ưu tiên vị trí tốt. Quan trọng nhất là hiểu rõ khả năng của mình để tránh rơi vào áp lực tài chính không đáng có,” ông Long khuyến nghị.