Nội chiến rung chuyển tập đoàn tư nhân lớn nhất Ấn Độ trị giá 368 tỷ USD

Cuộc đấu nội bộ đang làm rung chuyển tập đoàn tư nhân lớn nhất Ấn Độ và hé lộ những giới hạn mong manh giữa từ thiện, quyền lực và tiền bạc.

Cuộc tranh chấp quyền lực tại Tata Trusts – tổ chức từ thiện kiểm soát 66% cổ phần Tata Sons – đã vượt khỏi phòng họp để trở thành vấn đề quốc gia, buộc Chính phủ Ấn Độ phải can thiệp nhằm bảo vệ ổn định kinh tế.

Khi “cuộc họp kín” thành vấn đề quốc gia

Hình ảnh Chủ tịch Tata Trusts Noel Tata bước vào tư dinh Bộ trưởng Nội vụ Amit Shah đã khiến giới tài chính Ấn Độ hiểu rằng: biến động trong Tata Trusts không còn là chuyện nội bộ.

Tata Trusts nắm 66% cổ phần của Tata Sons – công ty mẹ điều hành đế chế Tata Group gồm 26 doanh nghiệp niêm yết, từ Tata Motors, TCS, Taj Hotels đến Jaguar Land Rover, với tổng giá trị vốn hóa hơn 368 tỷ USD.

Cấu trúc “tập đoàn được dẫn dắt bởi quỹ từ thiện” từng là niềm tự hào quốc gia. Nhưng chính mô hình đó giờ đây lại đang bị đặt câu hỏi, khi cuộc tranh giành quyền kiểm soát giữa các phe trong Trusts đe dọa sự ổn định của toàn bộ hệ thống.

Hai phe đối lập: Giữ truyền thống hay cải cách quyền lực

Tâm điểm mâu thuẫn nằm ở sự rạn nứt trong chính hội đồng Tata Trusts, chia thành hai phe rõ rệt:

Phe Noel Tata, cùng các quản trị viên bảo thủ như Venu Srinivasan, muốn duy trì truyền thống quản lý kín kẽ, bảo đảm quyền kiểm soát đối với Tata Sons để phục vụ mục tiêu từ thiện.

Phe Mehli Mistry, có liên hệ với gia đình Shapoorji Pallonji (SP Group), lại kêu gọi minh bạch, quản trị hiện đại và giảm quyền can thiệp của Trusts vào hoạt động kinh doanh.

Căng thẳng bùng nổ khi bốn thành viên hội đồng phản đối việc tái bổ nhiệm Vijay Singh vào HĐQT Tata Sons – một hành động chưa từng có tiền lệ. Phe Mistry cáo buộc Tata Sons đầu tư hàng tỷ USD mà không cần sự phê duyệt của Trusts, khiến vai trò giám sát bị xói mòn.

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Tata Trusts không đạt được đồng thuận trong việc bổ nhiệm đại diện sang công ty mẹ – dấu hiệu cho thấy chia rẽ đã đến mức nghiêm trọng.

“Bóng ma” từ cuộc lật đổ năm 2016

Giới quan sát gọi đây là “hồi kết chưa khép” của cuộc khủng hoảng năm 2016 – khi Cyrus Mistry bị phế truất khỏi ghế Chủ tịch Tata Sons vì mâu thuẫn với Ratan Tata.

Cyrus Mistry từng tố rằng mình bị biến thành “con rối” bởi sự can thiệp của Trusts vào mọi quyết định điều hành.

Giờ đây, dưới thời Noel Tata – em cùng cha khác mẹ của Ratan Tata và cũng là con rể của nhà Mistry – cuộc đối đầu cũ dường như tái diễn, với mối quan hệ chằng chịt giữa hai gia tộc khiến ranh giới giữa tình thân, quyền lực và lợi ích càng trở nên mờ nhạt.

Căng thẳng leo thang vì yêu cầu niêm yết

Ngòi nổ mới nằm ở yêu cầu của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI): buộc Tata Sons phải niêm yết công khai do được xếp loại là tổ chức tài chính phi ngân hàng quy mô lớn (NBFC “lớp trên”).

Động thái này nhằm giúp SP Group – cổ đông thiểu số nắm hơn 18% cổ phần – có thể bán bớt cổ phiếu để trả khoản nợ 1,2 tỷ USD. Tuy nhiên, phe Noel Tata kiên quyết phản đối, lo ngại rằng IPO sẽ khiến Tata Trusts mất quyền kiểm soát tuyệt đối và mở đường cho các thế lực tài chính bên ngoài thâu tóm.

Ngược lại, phe SP Group lập luận rằng niêm yết là hành động đạo đức, giúp đảm bảo dòng cổ tức ổn định cho hoạt động từ thiện và minh bạch hóa tập đoàn theo chuẩn mực quốc tế.

Chính phủ Ấn Độ đã phải trực tiếp can thiệp, nhằm ngăn khủng hoảng lan ra thị trường chứng khoán – nơi các công ty con của Tata đang mất hàng chục tỷ USD vốn hóa vì tâm lý bất ổn.

Khi mô hình “từ thiện kiểm soát doanh nghiệp” bị thử thách

Vấn đề sâu xa không chỉ là tranh ghế, mà là khủng hoảng của mô hình quản trị độc đáo: một tổ chức từ thiện kiểm soát tập đoàn tư nhân khổng lồ.

Dưới thời Ratan Tata, đây từng là “chuẩn mực đạo đức doanh nghiệp”, khi lợi nhuận từ Tata Sons quay lại phục vụ cộng đồng. Nhưng trong thời đại toàn cầu hóa, tính minh bạch, dòng vốn quốc tế và quản trị hiện đại đang khiến mô hình ấy đứng trước thử thách lớn.

“Khi ranh giới giữa người giám hộ và người điều hành không còn rõ ràng, mọi quyết định đầu tư đều có thể biến thành cuộc chiến quyền lực,” một chuyên gia của Mint bình luận.

Chính phủ vào cuộc: Giữ ổn định bằng mọi giá

Theo Economic Times, Bộ trưởng Nội vụ Amit Shah và Bộ trưởng Tài chính Nirmala Sitharaman đã tổ chức cuộc họp kín với lãnh đạo Tata Group.

Thông điệp của New Delhi rất rõ ràng: Tata Trusts phải đảm bảo ổn định cho tập đoàn, vì đây là “tài sản niềm tin quốc gia.”

Nếu các phe phái không đạt được thỏa thuận trong cuộc họp hội đồng sắp tới, Chính phủ có thể buộc phải can thiệp sâu hơn – thậm chí xem xét lại quy chế hoạt động của Trusts.

Ngã rẽ lịch sử của Tata Group

Câu hỏi giờ đây không chỉ là ai thắng trong cuộc đấu quyền lực, mà là liệu mô hình “đế chế do quỹ từ thiện kiểm soát” có thể sống sót trong kỷ nguyên của IPO, minh bạch và quản trị toàn cầu hay không.

Nếu Tata Sons buộc phải niêm yết, đó có thể là bước ngoặt lịch sử, giúp tập đoàn bước vào giai đoạn hiện đại hóa.

Ngược lại, nếu xung đột kéo dài, Tata Group – biểu tượng hơn một thế kỷ của kinh doanh Ấn Độ – có thể đối mặt chu kỳ bất ổn mới, nơi thiện chí và quyền lực tiếp tục va chạm trong bóng tối của phòng họp kín.