Nhiều người cho rằng thành lập công ty con là khoanh vùng được rủi ro và không liên lụy công ty mẹ?

Mới đây có sự việc CEO của một công ty con bị khởi tố, và công ty mẹ ngay lập tức nhấn mạnh việc đây là hành vi cá nhân và công ty con là độc lập trong vận hành và quản trị.

 

Đây chính là việc vận dụng công dụng của việc thành lập công ty con đó là tạo ra các rào chắn khoanh vùng rủi ro, như một “vành đai bảo vệ” để tránh cho một sự cố, một sai phạm tạo ra các hậu quả lan tỏa dây chuyền ra toàn thể.

Có thể hình dung như một sự cách ly để tế bào ung thư không có cơ hội di căn ngay từ ban đầu. Đó chính là tư duy của Ring-fencing.

Nhưng đúng nghĩa Ring-fencing là một tập hợp nhiều lớp bảo vệ khác nhau mà mỗi lớp xử lý một loại rủi ro riêng.

Và lớp đầu tiên là Legal Ring-fencing.

Đây chính là việc, về hình thức các tập đoàn tổ chức hoạt động thông qua nhiều công ty con độc lập. Mỗi công ty con có giấy phép riêng, con dấu riêng, báo cáo tài chính riêng, nghĩa vụ thuế riêng và trách nhiệm pháp lý riêng.

Giả sử một tập đoàn sở hữu ba công ty A, B và C. Nếu công ty B phát sinh tranh chấp hoặc bị kiện, thì về nguyên tắc pháp lý, A và C không phải chịu trách nhiệm thay. Cơ chế này dựa trên nguyên tắc trách nhiệm hữu hạn (Limited Liability), giúp khoanh vùng các nghĩa vụ liên quan đến nợ, hợp đồng, thuế và kiện tụng.

Tuy nhiên, đây không phải là một “lá chắn tuyệt đối”.

Nếu công ty mẹ can thiệp quá sâu vào hoạt động của công ty con, trực tiếp chỉ đạo điều hành, bảo lãnh các khoản vay hoặc trộn lẫn tài sản giữa các pháp nhân, thì trong một vài cách đánh giá của pháp luật công ty mẹ vẫn có thể bị liên đới trách nhiệm.

Điều này nhắc chúng ta rằng pháp nhân độc lập chỉ phát huy tác dụng khi sự độc lập đó tồn tại cả trên thực tế chứ không chỉ trên giấy tờ.

---

Từ đó ta xem tới lớp thứ hai Financial Ring-fencing tập trung vào dòng tiền và nguồn vốn.

Một sai lầm phổ biến trong nhiều doanh nghiệp lớn trước đây là xem toàn bộ nguồn tiền của tập đoàn như một “bể chung”. Khi một đơn vị kinh doanh thua lỗ, các đơn vị khác sẽ liên tục bù đắp, khiến hiệu quả thực sự của từng bộ phận trở nên khó đánh giá.

Financial Ring-fencing giải quyết vấn đề này bằng việc tách riêng tài khoản ngân hàng, ngân sách, nguồn vốn, khoản vay, báo cáo tài chính và cả hệ thống KPI.

Khi đó, mỗi đơn vị sẽ được đánh giá dựa trên kết quả của chính mình, tránh việc bộ phận này phải nuôi lỗ bộ phận khác.

---

Nhưng không chỉ là tách về tài chính mà cả con người, và tách hệ thống CNTT, dữ liệu, quy trình, quyền truy cập, máy chủ và thậm chí cả chuỗi cung ứng. Đây là Operational Ring-fencing

---

Lớp bảo vệ cuối cùng cũng là lớp khó xây dựng nhất: Reputation Ring-fencing.

Khác với tài sản hay dòng tiền, danh tiếng tồn tại trong nhận thức của khách hàng.

Khách hàng hiếm khi quan tâm doanh nghiệp được tổ chức thành bao nhiêu pháp nhân hay công ty con. Họ không đọc sơ đồ công ty con trước khi quyết định mua hàng. Điều họ nhìn thấy là logo, tên thương hiệu và niềm tin mà thương hiệu đó đại diện.

Vì vậy, nếu một đơn vị trong tập đoàn xảy ra khủng hoảng truyền thông, người tiêu dùng rất dễ mở rộng sự nghi ngờ sang toàn bộ hệ sinh thái thương hiệu.

Đó là lý do Reputation Ring-fencing không thể chỉ giải quyết bằng cấu trúc pháp lý. Nó đòi hỏi việc tổ chức thương hiệu hợp lý và khả năng xử lý khủng hoảng đủ nhanh để bảo vệ niềm tin của thị trường.

---

Đến đây, có lẽ bạn sẽ nhận ra một điều thú vị. Nhiều người cho rằng chỉ cần thành lập công ty con là đã hoàn thành Ring-fencing, có rào chắn giới hạn rủi ro chỉ ở công ty con.

Thực tế, đó mới chỉ là Legal Ring-fencing.

Nếu các đơn vị vẫn dùng chung hệ thống ERP, chung CFO, chung dòng tiền, chung đội truyền thông và cùng chia sẻ toàn bộ hạ tầng vận hành, thì những “vành đai” lại gần như chưa tồn tại.

Đó là doanh nghiệp có thể được tách trên giấy tờ nhưng vẫn là một khối thống nhất về mặt rủi ro.

Một hệ thống chỉ thực sự có khả năng chống chịu khi nhiều lớp Ring-fencing cùng hỗ trợ lẫn nhau. Pháp lý bảo vệ pháp lý. Tài chính bảo vệ tài chính. Vận hành bảo vệ vận hành. Danh tiếng được quản trị bằng một chiến lược riêng.

Chỉ khi tách biệt và đồng bộ mới thật sự có hiệu quả

---

Và một thực tế khác là đôi khi người ta cho rằng việc lập nhiều công ty con chỉ nhằm “đổ lỗi” hoặc chuyển rủi ro sang một pháp nhân khác. Nhưng như đã nói ở trên vẫn sẽ có rất nhiều trách nhiệm và nghĩa vụ.

Ở trong hệ thống luật pháp nước ngoài có học thuyết Piercing the Corporate Veil tức “xuyên thủng bức màn pháp nhân”.

Trong những trường hợp đặc biệt, tòa án sẽ bỏ qua sự tách biệt giữa công ty và chủ sở hữu, coi hành vi của công ty là hành vi của chính cổ đông hoặc người kiểm soát công ty.

Khi đó cổ đông, công ty mẹ, hoặc người điều hành có thể phải chịu trách nhiệm bằng tài sản cá nhân.

Nói cách khác: Thay vì chỉ kiện công ty, chủ nợ hoặc khách hàng được phép “đi xuyên qua” công ty để kiện chính người đứng sau nó.

Chuyện này sẽ xảy ra khi có các hiện tượng như :

- Gian lận (thành lập công ty để đào lửa)

- Trộn lẫn tài sản cá nhân với tài sản công ty (Ví dụ như tiền công ty dùng để mua xe riêng ...thực chất công ty chỉ còn là vỏ bọc)

- Hay công ty chỉ là con rối, một cái vỏ để phân tán sở hữu.

Việt Nam thì chưa áp dụng điều này nhưng nhiều quy định trong pháp luật hiện hành phản ánh tinh thần tương tự: trong một số trường hợp, thành viên hoặc cổ đông phải chịu trách nhiệm cá nhân khi lạm dụng tư cách pháp nhân hoặc vi phạm nghĩa vụ luật định.

Vì vậy suy cho cùng cần sự độc lập một cách thực chất và có thể kiểm chứng, Ring-fencing mới phát huy đúng vai trò của mình:

Khoanh vùng rủi ro, hạn chế sự lan truyền trong toàn hệ thống và giảm nguy cơ công ty mẹ phải gánh chịu những trách nhiệm phát sinh từ hoạt động của công ty con.

Cre: Trương Đắc Nguyên