Nhà đầu tư chứng khoán đừng "vội mừng" khi Fed hạ lãi suất

Nhiều nhà đầu tư kỳ vọng hạ lãi suất là tín hiệu tích cực giúp thị trường tăng mạnh, song thực tế không phải lúc nào cũng thuận chiều như kỳ vọng.

Giới đầu tư toàn cầu đang hướng ánh mắt về Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), khi cơ quan này họp trong hai ngày 16-17/9 và dự kiến công bố quyết định lãi suất vào rạng sáng 18/9. Nhiều dự báo cho rằng Fed sẽ hạ 0,25 điểm phần trăm, đánh dấu lần cắt giảm đầu tiên kể từ tháng 12 năm ngoái. Diễn biến này khiến nhà đầu tư kỳ vọng thị trường chứng khoán sẽ được hưởng lợi nhờ chi phí vốn rẻ hơn.

Tuy nhiên, câu hỏi “Fed giảm lãi suất thì chứng khoán sẽ tăng hay giảm?” không hề đơn giản. Dù đa số nhà đầu tư vẫn xem động thái hạ lãi suất là tín hiệu tích cực, thực tế lịch sử đã chứng minh điều ngược lại: lãi suất chỉ là một trong nhiều yếu tố tác động, và thị trường không phải lúc nào cũng phản ứng thuận chiều như mong đợi.

Theo ông Trương Đắc Nguyên – Giám đốc đầu tư Công ty Cổ phần Blue Horizon, lãi suất điều hành của Fed ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vay vốn toàn cầu và định hướng dòng tiền trên thị trường tài chính. Tuy nhiên, xu hướng của chứng khoán còn phụ thuộc vào nhiều biến số khác, từ bối cảnh kinh tế, tốc độ điều chỉnh chính sách, cho tới tâm lý và kỳ vọng của nhà đầu tư.

Trong hơn 20 năm qua, ít nhất 4 giai đoạn lớn đã cho thấy sự lệch pha giữa lãi suất và diễn biến chứng khoán.

Giai đoạn 2007-2008, Fed hạ mạnh lãi suất từ 5% xuống gần 0% để cứu nền kinh tế trong khủng hoảng tài chính toàn cầu. Nhưng bất chấp dòng tiền giá rẻ, cả Dow Jones lẫn VN-Index đều lao dốc mạnh. Bài học rút ra: khi nền kinh tế đối diện cú sốc lớn, lãi suất thấp không đủ để xoay chuyển tình hình.

GIai đoạn 2010-2015, Fed giữ lãi suất 0% suốt 6 năm nhằm hỗ trợ phục hồi. Song thị trường chứng khoán không ghi nhận sự bứt phá rõ rệt, phản ánh giai đoạn “trị liệu kéo dài”, trong đó niềm tin của nhà đầu tư vẫn yếu. Điều này cho thấy ngay cả môi trường vốn rẻ cũng không bảo đảm tăng trưởng nếu động lực kinh tế còn mong manh.

Giai đoạn 2015-2018, trái ngược, khi Fed bắt đầu tăng lãi suất dần từ 0% lên 2,5%, chứng khoán Mỹ và Việt Nam lại bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh. Đây là minh chứng rằng môi trường lãi suất cao nhưng ổn định, đi cùng phục hồi kinh tế, có thể tạo nền tảng tích cực cho thị trường.

Năm 2019, lo ngại suy thoái quay trở lại, Fed buộc phải hạ lãi suất. Tuy nhiên, thay vì hỗ trợ thị trường, quyết định này gợi lại kịch bản 2007 và kéo theo làn sóng điều chỉnh giảm trên phạm vi toàn cầu.

Giai đoạn 2022-2023, Fed nâng lãi suất quyết liệt từ 0,25% lên hơn 5% để chống lạm phát hậu COVID-19. Ban đầu, Dow Jones giảm mạnh, nhưng chỉ sau một năm đã hồi phục và vượt đỉnh cũ. Điều này chứng minh thị trường có khả năng thích nghi ngay cả trong môi trường lãi suất cao. Riêng tại Việt Nam, chứng khoán lại chịu tác động kép: vừa bị ảnh hưởng bởi xu hướng toàn cầu, vừa đối diện khó khăn nội tại, khiến quá trình phục hồi chậm hơn nhiều.

Những trường hợp trên khẳng định rằng, lãi suất chỉ là một phần trong bức tranh vĩ mô. Việc thị trường tăng hay giảm còn phụ thuộc: (1) Bối cảnh kinh tế khi chính sách được ban hành; (2) Tốc độ điều chỉnh lãi suất – đột ngột hay dần dần; (3) Phản ứng và tâm lý lan tỏa của nhà đầu tư; (4) Kỳ vọng về kết quả kinh doanh và triển vọng vĩ mô.

Ông Nguyên nhấn mạnh: thay vì mải đoán Fed sẽ nâng hay hạ lãi suất, điều quan trọng hơn là phân tích bối cảnh đi kèm và cách thị trường phản ứng. Ông chia sẻ: “Nếu Fed sắp hạ lãi suất, tôi sẽ không mặc định đó là tín hiệu tích cực mà sẽ đặt câu hỏi: liệu có vấn đề kinh tế lớn nào đang ẩn phía sau? Thị trường không nhất thiết tăng khi lãi suất giảm, và cũng không luôn giảm khi lãi suất tăng. Yếu tố cốt lõi là bối cảnh, tốc độ điều chỉnh và kỳ vọng. Kịch bản tốt nhất không phải là lãi suất giảm, mà là khi lãi suất được giữ ở mức ổn định, phản ánh sự bình thường hóa và ổn định của nền kinh tế.”

Nói cách khác, chứng khoán có thể đi ngược kỳ vọng nếu chỉ dựa vào yếu tố lãi suất. Đối với nhà đầu tư, sự tỉnh táo và tầm nhìn dài hạn, cùng với việc phân tích kỹ lưỡng ngữ cảnh vĩ mô, mới là chìa khóa giúp vượt qua những con sóng chính sách từ Fed.