Ngân hàng phải hy sinh lợi nhuận để giảm lãi vay?

Bài toán giảm lãi suất đang đặt ngành ngân hàng trước lựa chọn khó khăn: hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn rẻ hơn nhưng vẫn phải duy trì hiệu quả kinh doanh, chất lượng tài sản và an toàn hệ thống.

heo định hướng điều hành mới, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, đồng thời tập trung giảm 1,5–2%/năm lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các ngành ưu tiên.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa hai mức giảm cho thấy áp lực không nhỏ đối với lợi nhuận ngân hàng.

Theo TS. Nguyễn Tú Anh, việc giảm lãi suất huy động chỉ giải quyết một phần chi phí đầu vào. Lãi suất cho vay còn phụ thuộc vào chi phí hoạt động, dự phòng rủi ro tín dụng và mức lợi nhuận kỳ vọng của từng tổ chức.

Đáng chú ý, khi tín dụng tăng nhanh, nhu cầu vốn của ngân hàng cũng gia tăng, khiến dư địa giảm lãi suất bị thu hẹp.

Số liệu công bố tại cuộc họp điều hành ngành ngân hàng cho thấy huy động vốn tăng 11,22%, trong khi tín dụng tăng 11,44%. Chênh lệch này phản ánh áp lực cân đối nguồn vốn khi nhu cầu vay tiếp tục mở rộng.

Đến cuối tháng 10, lãi suất cho vay đối với các khoản vay mới đã giảm khoảng 0,2–0,5 điểm phần trăm so với đầu tháng. Tuy nhiên, mức giảm thực tế vẫn thấp hơn mục tiêu 1,5–2 điểm phần trăm được đặt ra cho các lĩnh vực ưu tiên.

Biên lợi nhuận ngân hàng trước sức ép mới

Theo TS. Nguyễn Tú Anh, muốn giảm lãi suất bền vững cần đồng thời thúc đẩy cạnh tranh, cải thiện chất lượng tín dụng và tiết giảm chi phí dự phòng.

Đặc biệt, các ngân hàng có thể phải chấp nhận thu hẹp biên lãi ròng (NIM), tức phần chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi trên tài sản sinh lãi.

Chẳng hạn, với danh mục cho vay 100.000 tỷ đồng, việc giảm lãi suất bình quân 1 điểm phần trăm có thể khiến thu nhập lãi hằng năm giảm khoảng 1.000 tỷ đồng nếu các yếu tố khác không đổi.

Đây là sức ép đáng kể đối với các ngân hàng có NIM thấp hoặc chi phí dự phòng lớn.

Tuy nhiên, không phải ngân hàng nào cũng chịu tác động giống nhau. Những nhà băng sở hữu tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cao, chi phí vốn thấp và chất lượng tài sản tốt thường có khả năng hấp thụ việc giảm lãi suất thuận lợi hơn.

Ở chiều ngược lại, ngân hàng phụ thuộc nhiều vào tiền gửi kỳ hạn dài hoặc có tỷ lệ nợ xấu cao sẽ gặp khó khăn trong việc cân đối giữa lợi nhuận và mục tiêu hỗ trợ khách hàng.

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm sử dụng đòn bẩy tài chính lớn như bất động sản, xây dựng và sản xuất công nghiệp, lãi suất giảm có thể trực tiếp cải thiện dòng tiền.

Một doanh nghiệp vay 1.000 tỷ đồng sẽ tiết kiệm khoảng 10 tỷ đồng chi phí lãi vay mỗi năm nếu lãi suất giảm 1 điểm phần trăm và dư nợ duy trì không đổi.

Tuy nhiên, lãi suất thấp không đồng nghĩa tín dụng sẽ tăng mạnh nếu doanh nghiệp thiếu đơn hàng, tài sản bảo đảm hoặc phương án kinh doanh khả thi.

Về dài hạn, khả năng giảm lãi suất cho vay phụ thuộc vào hiệu quả vận hành và sức khỏe tài chính của toàn hệ thống, thay vì chỉ dựa vào việc điều chỉnh lãi suất tiền gửi.