Mỹ nhìn thấy khả năng đàm phán ngoại giao với Iran khi chi phí chiến tranh tăng cao

(Bloomberg) -- Tổng thống Donald Trump đã ra tín hiệu rằng Iran đã đề nghị một "món quà" như một biểu hiện thiện chí trong các cuộc đàm phán mà ông tuyên bố đang diễn ra nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 25 ngày đã làm đảo lộn thị trường toàn cầu, ngay cả khi Mỹ đang triển khai thêm quân đến Trung Đông.

Ông Trump không tiết lộ chi tiết về món quà, "có giá trị vô cùng lớn", nhưng xác nhận nó có liên quan đến việc vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz. Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin, một tàu của Thái Lan đã đi qua tuyến đường thủy quan trọng này vào sáng thứ Ba.

“Chúng tôi đang đàm phán ngay bây giờ,” ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng, cho biết các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner cũng như Ngoại trưởng Marco Rubio và Phó Tổng thống JD Vance đều tham gia. Tuy nhiên, sự lạc quan của ông Trump trái ngược với việc Lầu Năm Góc điều thêm quân đến khu vực này.

Iran và Israel không cho thấy dấu hiệu giảm bớt xung đột. Iran vẫn duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, trong khi Israel tiếp tục các cuộc tấn công vào Cộng hòa Hồi giáo Iran, với Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz tuyên bố chiến dịch sẽ tiếp tục "với cường độ tối đa". Giới chức Kuwait hôm thứ Tư cho biết họ đang xử lý một vụ cháy sau khi máy bay không người lái nhắm mục tiêu vào một bể chứa nhiên liệu tại sân bay.

Theo một nguồn tin thân cận với vấn đề này cho biết hôm thứ Ba, chính quyền Trump cũng đã ra lệnh cho Sư đoàn Dù số 82 của Lục quân triển khai khoảng 2.000 binh sĩ đến Trung Đông, một dấu hiệu cho thấy Mỹ - bất chấp những lời lẽ về đàm phán - vẫn giữ quyền lựa chọn leo thang căng thẳng hơn nữa.

"Trong khi Tổng thống Trump và các nhà đàm phán của ông đang tìm kiếm khả năng ngoại giao mới này, Chiến dịch Epic Fury vẫn tiếp tục không ngừng nghỉ để đạt được các mục tiêu quân sự do tổng tư lệnh và Lầu Năm Góc đề ra", Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết.

Giá dầu Brent giảm mạnh tới 7% xuống gần 97 đô la một thùng, trong khi giá dầu West Texas Intermediate ở mức gần 87 đô la, khi sự lạc quan xung quanh các báo cáo về nỗ lực ngoại giao của Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh với Iran đã lấn át tin tức về việc sẽ điều thêm quân đến khu vực. Trong số đó, tờ New York Times đưa tin rằng Mỹ đã đề xuất với Iran một kế hoạch 15 điểm để kết thúc chiến tranh.

Như hôm thứ Hai, ông Trump lại khẳng định rằng Iran đã đồng ý với một số thông số của một thỏa thuận tiềm năng — bắt đầu từ việc Mỹ kiên quyết ngăn chặn Cộng hòa Hồi giáo sở hữu vũ khí hạt nhân. Đó từ lâu đã là lằn ranh đỏ của Mỹ, và là điều kiện đã được nhất trí khi Iran và Mỹ cùng các cường quốc khác ký kết thỏa thuận hạt nhân dưới thời Tổng thống Barack Obama, một thỏa thuận mà ông Trump đã rút khỏi vào năm 2018.

“Họ đang nói chuyện với chúng tôi, và những gì họ nói rất hợp lý. Mọi chuyện bắt đầu từ việc họ không thể sở hữu vũ khí hạt nhân”, tổng thống Mỹ nói hôm thứ Ba. “Không ai biết nên nói chuyện với ai, nhưng thực tế chúng tôi đang nói chuyện với đúng người, và họ rất muốn đạt được thỏa thuận, các bạn không thể tưởng tượng được họ muốn điều đó đến mức nào.”

Hôm thứ Ba, vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng về việc ai thực sự tham gia vào các cuộc đàm phán, cấu trúc của các cuộc đàm phán và những nội dung chính của bất kỳ thỏa thuận tiềm năng nào. Hãng tin Axios, dẫn lời hai nguồn tin am hiểu về các cuộc thảo luận, cho biết Mỹ và một nhóm các nhà trung gian hòa giải khu vực đang thảo luận về khả năng tổ chức các cuộc đàm phán cấp cao với Iran ngay trong ngày thứ Năm, nhưng đang chờ phản hồi từ Tehran.

Tờ Times cho biết kế hoạch 15 điểm của Mỹ đã được Pakistan chuyển giao. Ai trong giới lãnh đạo Iran đã nhận được lời đề nghị này và phản ứng của họ vẫn chưa rõ ràng, tờ Times cho biết, trích dẫn hai quan chức giấu tên trong bài báo.

Một số quốc gia vùng Vịnh cũng ra tín hiệu sẵn sàng tham gia chiến dịch của Mỹ và Israel nếu Iran tấn công cơ sở hạ tầng trọng yếu của họ.

Như một dấu hiệu cho thấy sự biến động của thị trường, trái phiếu kho bạc Mỹ đã phục hồi một phần khoản lỗ trong phiên giao dịch cuối ngày thứ Ba, sau khi kênh truyền hình Channel 12 của Israel đưa tin cho rằng Mỹ đang tìm kiếm một thỏa thuận ngừng bắn một tháng để đàm phán với Iran.

Trong nước, ông Trump phải đối mặt với sự ủng hộ không đồng đều đối với nỗ lực chiến tranh, ngay cả trong chính đảng của mình. Giá xăng tại Mỹ đã tăng mỗi ngày kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, đánh dấu chuỗi tăng giá dài nhất kể từ tháng 5 năm 2022, theo dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA). Tập đoàn Chevron cảnh báo rằng California, nơi giá xăng ở mức gần 6 đô la so với mức trung bình toàn quốc là 4 đô la, đang có nguy cơ khủng hoảng năng lượng do chiến tranh với Iran.

Tâm điểm chú ý của thị trường dầu mỏ vẫn tập trung hoàn toàn vào eo biển Hormuz, nơi việc Iran siết chặt kiểm soát tuyến đường vận chuyển dầu khí quan trọng này đã trở thành tâm điểm của cuộc xung đột. Hôm thứ Ba, Tổ chức Hàng hải Quốc tế đã gửi thư cho các thành viên, trong đó nêu rõ Iran cho phép các tàu nước ngoài đi qua eo biển, miễn là chúng không hỗ trợ các hành động gây hấn chống lại nước này và tuân thủ các quy định do Tehran đặt ra.

Mặc dù ông Trump hôm thứ Hai tuyên bố sẽ không tiến hành các cuộc tấn công của Mỹ vào các cơ sở năng lượng, và cho Cộng hòa Hồi giáo Iran năm ngày để đạt được thỏa thuận, nhưng việc lính thủy đánh bộ Mỹ đang trên đường đến khu vực này làm dấy lên khả năng xảy ra các hoạt động trên bộ. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ và Văn phòng Bộ trưởng Quốc phòng đã chuyển các câu hỏi về việc điều động quân đội tiềm năng cho Nhà Trắng. Tờ Wall Street Journal đã đưa tin về động thái này trước đó.

“Tất cả các thông báo liên quan đến việc triển khai quân đội sẽ đến từ Bộ Chiến tranh,” phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly cho biết trong một tuyên bố. “Như chúng tôi đã nói, Tổng thống Trump luôn có tất cả các lựa chọn quân sự trong tay.”

Đồng thời, các nhà lãnh đạo toàn cầu đang tranh giành ảnh hưởng.

Theo nguồn tin thân cận, ông Trump đã nói chuyện với Tư lệnh quân đội Pakistan, Asim Munir, về cuộc xung đột. Thủ tướng Shehbaz Sharif hôm thứ Ba đã đăng trên mạng xã hội rằng Pakistan sẽ "vinh dự" được làm trung gian hòa giải các cuộc đàm phán - một bài đăng mà sau đó ông Trump đã chia sẻ trên tài khoản của mình mà không nói rõ liệu ông có chấp nhận lời đề nghị hay không.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cho biết ông đã ủng hộ hòa bình trong cuộc điện đàm với Trump, trong đó đề cập đến eo biển Manche, tuyến đường quan trọng cho việc nhập khẩu năng lượng của Ấn Độ. Trong khi đó, một quan chức Israel cho biết Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã yêu cầu người thân cận Ron Dermer giám sát bất kỳ cuộc đàm phán nào giữa Mỹ và Iran để đảm bảo lợi ích của hai nước được bảo vệ.

Ở những nơi khác tại Trung Đông, các đồng minh của Mỹ, bao gồm Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, đã cứng rắn hơn lập trường của họ đối với Tehran vì những cuộc tấn công liên tục vào lãnh thổ của họ.

Theo các nguồn tin thân cận, Ả Rập Xê Út đã nói với Mỹ rằng họ sẵn sàng tấn công Iran nếu các nhà máy điện và nước của nước này bị Cộng hòa Hồi giáo nhắm mục tiêu. Ngoại trưởng Faisal bin Farhan Al Saud tuần trước cho biết sự kiềm chế của vương quốc không phải là "vô hạn".

Tờ New York Times hôm thứ Ba đưa tin, dẫn lời những người được các quan chức Mỹ thông báo về các cuộc trò chuyện, cho biết Thái tử Mohammed bin Salman của Ả Rập Xê Út đã thúc giục ông Trump tiếp tục cuộc chiến để giúp tái thiết khu vực. Nhà Trắng từ chối bình luận về các cuộc thảo luận riêng tư của tổng thống.

Những phát ngôn trái chiều từ các quan chức Iran và trên các phương tiện truyền thông nhà nước chỉ làm tăng thêm sự hoang mang về tình trạng đàm phán.

Theo hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei, Tehran đã nhận được yêu cầu từ phía Mỹ thông qua các trung gian hòa giải về việc đàm phán chấm dứt chiến tranh. Ông Baghaei cho biết: "Những cảnh báo cần thiết đã được đưa ra về hậu quả nghiêm trọng của bất kỳ hành động gây hấn nào đối với cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran".

Những ngày gần đây, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã có các cuộc điện đàm với những người đồng cấp tại Thổ Nhĩ Kỳ, Oman, Pakistan, Ai Cập, Nga, Azerbaijan, Turkmenistan và Hàn Quốc.

Tuy nhiên, phó chủ tịch quốc hội Iran đã bác bỏ khả năng đàm phán với Trump. Hãng thông tấn Fars dẫn lời Ali Nikzad nói rằng Iran sẽ không đàm phán “với một kẻ nói dối và không có chút danh dự, nhân đạo hay lương tâm nào”.

Iran đã bổ nhiệm Mohammad-Bagher Zolghadr, một cựu binh cứng rắn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, làm lãnh đạo an ninh quốc gia hàng đầu của nước này, thay thế Ali Larijani, người đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel tuần trước. Zolghadr là một người lính có ít kinh nghiệm ngoại giao.

Những dấu hiệu ban đầu cho thấy các cuộc đàm phán có thể sẽ rất khó khăn, và không có gì đảm bảo các bên sẽ đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh. Trước đây, Iran đã kiên quyết đòi bồi thường và cam kết từ phía Mỹ và Israel rằng họ sẽ không tấn công trong tương lai - những yêu cầu mà Trump và Netanyahu khó có thể chấp nhận.

Cuộc xung đột đã cướp đi hơn 4.350 sinh mạng. Khoảng ba phần tư trong số đó là ở Iran, trong khi hơn 1.000 người thiệt mạng ở Lebanon, nơi Israel đang chiến đấu chống lại nhóm phiến quân Hezbollah được Tehran hậu thuẫn.

Hoạt động giao thông qua eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới, hầu như vẫn bị đình trệ. Chỉ có một vài tàu chở dầu đi qua kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, thường là sau khi có giao tranh với Iran.

Iran đã bắt đầu thu phí quá cảnh đối với các tàu thương mại đi qua eo biển, một dấu hiệu khác cho thấy sự kiểm soát hiệu quả của Tehran đối với kênh vận chuyển năng lượng hàng hải quan trọng nhất thế giới.