MSCI chưa nâng điểm cho chứng khoán Việt Nam dù ghi nhận nhiều cải cách lớn

Morgan Stanley Capital International (MSCI) - tổ chức cung cấp chỉ số và đánh giá phân loại thị trường tài chính toàn cầu - ghi nhận nhiều bước tiến trong quá trình cải cách của thị trường chứng khoán Việt Nam, nhưng vẫn chưa nâng điểm ở bất kỳ tiêu chí đánh giá nào.

Trong báo cáo công bố sáng 19/06 (giờ Việt Nam), MSCI đánh giá cao một loạt cải cách gần đây như triển khai mô hình giao dịch qua nhà môi giới toàn cầu (global broker), cho phép nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường mà không cần mở tài khoản trong nước; thành lập công ty đối tác bù trừ trung tâm (CCP) với mục tiêu vận hành từ đầu năm 2027; cùng lộ trình yêu cầu doanh nghiệp niêm yết công bố thông tin bằng tiếng Anh theo từng giai đoạn.

Dù vậy, MSCI vẫn giữ nguyên toàn bộ 18 tiêu chí trong bộ đánh giá khả năng tiếp cận thị trường của Việt Nam. Trong đó, có 8 tiêu chí tiếp tục ở mức "-" (cần cải thiện).

Nguồn: MSCI

Đối với vấn đề giới hạn sở hữu nước ngoài, MSCI cho biết các quy định mới đã ngăn doanh nghiệp tự đặt tỷ lệ sở hữu nước ngoài thấp hơn mức trần pháp lý. Các công ty đại chúng cũng sẽ phải công bố tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trước tháng 9/2026, trong khi cơ quan quản lý đang xem xét nới lỏng giới hạn ở một số lĩnh vực.

"MSCI sẽ tiếp tục theo dõi sát quá trình triển khai các cải cách này", báo cáo cho biết.

Vẫn còn nhiều nút thắt

Dù ghi nhận những bước tiến mới, MSCI cho rằng nhiều rào cản quan trọng vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Ở tiêu chí giới hạn sở hữu nước ngoài (Foreign Ownership Limit Level), tổ chức này lưu ý nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các ngành nghề có điều kiện vẫn áp dụng mức giới hạn sở hữu nước ngoài từ 0% đến 75%. Những hạn chế này hiện ảnh hưởng tới hơn 10% quy mô thị trường cổ phiếu Việt Nam.

Bên cạnh đó, tình trạng "room ngoại" cạn tại một số doanh nghiệp lớn vẫn là lực cản đáng kể. Theo MSCI, hơn 1% tỷ trọng trong rổ chỉ số MSCI Vietnam IMI hiện bị ảnh hưởng bởi mức room ngoại thấp.

Về quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài (Equal Rights to Foreign Investors), MSCI cho rằng khả năng tiếp cận thông tin của khối ngoại vẫn chưa thực sự ngang bằng do nhiều doanh nghiệp chưa công bố đầy đủ thông tin bằng tiếng Anh. Các giới hạn sở hữu cũng tiếp tục thu hẹp phạm vi tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Ở tiêu chí tự do hóa thị trường ngoại hối (Foreign Exchange Market Liberalization Level), MSCI tiếp tục nhấn mạnh Việt Nam chưa có thị trường ngoại tệ offshore. Đồng thời, các giao dịch ngoại hối trong nước vẫn phải gắn với giao dịch chứng khoán, làm giảm tính linh hoạt của dòng vốn.

Đối với thủ tục đăng ký và mở tài khoản, MSCI cho biết nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải thực hiện quy trình đăng ký bắt buộc và cần được Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) phê duyệt.

Tổ chức này cũng lưu ý rằng không phải toàn bộ văn bản pháp lý liên quan đến thị trường chứng khoán đều được công bố bằng tiếng Anh, ảnh hưởng đến mức độ minh bạch và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.

Nhận định tương tự cũng được đưa ra đối với tiêu chí dòng chảy thông tin (Information Flow). Theo MSCI, thông tin trên thị trường chứng khoán Việt Nam chưa phải lúc nào cũng được công bố bằng tiếng Anh và đôi khi còn thiếu chi tiết. Dù Bộ Tài chính đã ban hành lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh từ năm 2025 và dự kiến hoàn tất vào năm 2028, MSCI cho biết sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai thực tế.

Ngoài ra, tổ chức này tiếp tục cảnh báo về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) thấp tại một số doanh nghiệp, cho rằng điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng đầu tư, tính minh bạch và quá trình hình thành giá trên thị trường.

Ở khâu bù trừ và thanh toán (Clearing and Settlement), MSCI đánh giá giải pháp non-prefunding đã mang lại những cải thiện nhất định. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa có cơ chế hỗ trợ thấu chi và khuôn khổ hoàn chỉnh chỉ có thể được thiết lập khi hệ thống CCP chính thức vận hành từ năm 2027.

Đối với tiêu chí khả năng chuyển nhượng (Transferability), MSCI ghi nhận những cải thiện tích cực khi nhiều giao dịch ngoài sàn và chuyển nhượng bằng tài sản hiện có thể thực hiện mà không cần xin chấp thuận trước từ cơ quan quản lý. Tuy nhiên, VSDC vẫn cần vài ngày để rà soát hồ sơ trước khi các giao dịch này được thực hiện.

Nhìn chung, báo cáo năm nay cho thấy MSCI đánh giá cao quyết tâm cải cách của Việt Nam, nhưng các thay đổi mới chủ yếu vẫn đang trong quá trình triển khai. Điều đó đồng nghĩa thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ cần thêm thời gian để chứng minh hiệu quả thực tế trước khi các cải cách này được phản ánh vào hệ thống chấm điểm của MSCI.