Mặt trái của cuộc đua niêm yết ăn theo sóng nâng hạng

Trong bối cảnh dòng vốn ngoại đang tháo chạy ròng rã hàng tỷ USD, làn sóng IPO sắp tới không chỉ là câu chuyện gọi vốn của doanh nghiệp, mà là cuộc sát hạch tàn nhẫn về chất lượng tài sản và tư duy định giá.

Sau nhiều năm thiếu vắng các thương vụ quy mô lớn, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào chu kỳ IPO mới với hàng loạt cái tên đáng chú ý được kỳ vọng niêm yết. Trong bối cảnh câu chuyện nâng hạng thị trường ngày càng rõ nét, sự xuất hiện của những doanh nghiệp mới được kỳ vọng sẽ bổ sung nguồn hàng chất lượng và tạo thêm động lực cho dòng tiền.

Tuy nhiên, thực tế thị trường cho thấy IPO chưa bao giờ đồng nghĩa với việc cổ phiếu sẽ tăng giá ngay sau khi lên sàn. Không ít thương vụ từng được săn đón đã nhanh chóng giảm nhiệt, để lại bài học về định giá và kỳ vọng của nhà đầu tư.

Tại một diễn đàn đầu tư mới đây, bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức của VNDIRECT, cho rằng định giá là yếu tố quyết định thành bại của một thương vụ IPO.

Theo bà, nếu doanh nghiệp được định giá quá cao, thị trường có thể chứng kiến hiện tượng thanh khoản bị hút khỏi các nhóm cổ phiếu khác, trong khi niềm tin nhà đầu tư bị ảnh hưởng nếu cổ phiếu sau niêm yết không đạt kỳ vọng.

Đồng quan điểm, ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích VPS, cho rằng định giá IPO luôn tồn tại khoảng cách giữa kỳ vọng của doanh nghiệp và góc nhìn thận trọng từ nhà đầu tư.

Các đơn vị tư vấn phát hành thường hướng đến mức giá đủ hấp dẫn để doanh nghiệp huy động vốn hiệu quả. Trong khi đó, các quỹ đầu tư và bộ phận phân tích lại đánh giá doanh nghiệp dựa trên các chỉ số như P/E, P/B, dòng tiền và triển vọng tăng trưởng để xác định dư địa tăng giá thực sự.

Theo ông Khánh, một trong những ngộ nhận phổ biến là cổ phiếu IPO luôn tăng mạnh ngay khi lên sàn. Điều này chỉ xảy ra trong những giai đoạn thị trường hưng phấn và dòng tiền dồi dào. Thực tế, nhiều cổ phiếu phải trải qua giai đoạn điều chỉnh và tích lũy kéo dài vài tháng trước khi tìm được mặt bằng giá mới.

Bên cạnh định giá, yếu tố thời điểm cũng đóng vai trò quan trọng. Doanh nghiệp thường lựa chọn niêm yết khi thị trường đang trong xu hướng tăng, thanh khoản cao và có các câu chuyện hỗ trợ như nâng hạng thị trường hoặc triển vọng tăng trưởng tích cực.

Ngược lại, trong giai đoạn giao dịch trầm lắng, IPO dễ đối mặt với rủi ro huy động vốn không như kỳ vọng, thậm chí ảnh hưởng tới hình ảnh doanh nghiệp. Vì vậy, không ít đơn vị sẵn sàng lùi kế hoạch niêm yết để chờ thời điểm thuận lợi hơn.

Theo các chuyên gia, từ nay đến đầu năm sau, thị trường có thể chứng kiến thêm nhiều thương vụ IPO nếu môi trường kinh doanh tiếp tục ổn định, tăng trưởng kinh tế duy trì tích cực và quá trình nâng hạng đạt thêm bước tiến mới.

Một câu hỏi được giới đầu tư đặc biệt quan tâm là liệu làn sóng IPO mới có đủ sức kéo dòng vốn ngoại quay trở lại hay không, trong bối cảnh khối ngoại đã bán ròng hàng tỷ USD trong thời gian qua.

Theo ông Lê Đức Khánh, nhà đầu tư nước ngoài không chỉ nhìn vào các thương vụ IPO mà còn đánh giá tổng thể môi trường kinh tế, chính trị, triển vọng tăng trưởng dài hạn và tiến trình cải cách thị trường.

Việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), cùng các giải pháp phục vụ mục tiêu nâng hạng, được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nhiều rào cản đối với dòng vốn quốc tế.

Các chuyên gia nhận định, IPO chỉ thực sự tạo nên làn sóng mới khi hội tụ đủ ba yếu tố: doanh nghiệp chất lượng, định giá hợp lý và xuất hiện đúng thời điểm thị trường cần một câu chuyện tăng trưởng mới. Khi đó, không chỉ dòng tiền trong nước mà cả vốn ngoại cũng có thêm lý do để quay trở lại.