#Chứng khoán

24HMONEY đã kiểm duyệt

Margin không còn là đòn bẩy mà trở thành "gông cùm" cho VN-Index?

Sự lạm dụng đòn bẩy trong bối cảnh lãi suất neo cao không chỉ bào mòn tài khoản của nhà đầu tư mà còn đang tước đi xung lực tăng trưởng thực chất của toàn thị trường.

Nếu nhìn dài hơn, quy mô margin đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2021. Sau cú giảm mạnh năm 2022, dòng vốn vay nhanh chóng quay lại và tăng tốc liên tục, đặc biệt trong hai năm gần đây, khi mỗi năm đều ghi nhận mức tăng hàng trăm nghìn tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý là đà tăng này diễn ra trong bối cảnh thị trường không thực sự thuận lợi. VN-Index biến động mạnh, nhưng margin vẫn phình to, cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào đòn bẩy tài chính.

Trong khi đó, với các công ty chứng khoán, margin đã trở thành “trụ cột lợi nhuận”. Nguồn thu từ cho vay dần vượt phí môi giới – vốn từng là mảng cốt lõi. Nhiều công ty triển khai chính sách “zero phí”, chấp nhận giảm thu từ môi giới để đổi lấy tăng trưởng dư nợ cho vay.

Hệ quả là một vòng xoáy quen thuộc: phí thấp kéo khách hàng, khách tăng kéo margin, margin lại nuôi lợi nhuận. Với một số công ty lớn, thu nhập từ cho vay chiếm hơn một nửa cơ cấu lợi nhuận, thậm chí áp đảo các mảng còn lại.

Thực tế quý I/2026 cho thấy xu hướng này ngày càng rõ. Nhiều công ty ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh nhờ margin, trong đó mảng cho vay đóng vai trò chi phối, vượt xa tự doanh và môi giới.

Tuy nhiên, mặt trái bắt đầu lộ diện khi thị trường rung lắc. Những giai đoạn “căng margin” cục bộ xuất hiện thường xuyên hơn, kéo theo nguy cơ call margin và bán giải chấp diện rộng. Chỉ một cú điều chỉnh mạnh cũng có thể kích hoạt hiệu ứng dây chuyền, đẩy thị trường vào trạng thái bán tháo.

Thực tế đã từng chứng kiến những phiên giảm sâu kỷ lục khi áp lực giải chấp lan rộng, cho thấy mức độ nhạy cảm của thị trường khi đòn bẩy bị đẩy lên quá cao.

Đáng lo hơn, mặt bằng lãi suất margin không còn rẻ. Có thời điểm lãi vay lên tới 14%/năm, nhưng dư nợ vẫn tiếp tục tăng. Điều này phản ánh tâm lý chấp nhận rủi ro cao của nhà đầu tư, đồng thời làm chi phí tài chính trở thành gánh nặng lớn hơn khi thị trường đảo chiều.

Trong bối cảnh dòng tiền mới chưa thực sự dồi dào, việc phụ thuộc quá mức vào margin có thể khiến thị trường mất cân bằng. Khi lực mua dựa nhiều vào vốn vay, mỗi nhịp điều chỉnh đều có nguy cơ bị khuếch đại.

Ở góc nhìn tổng thể, margin không phải vấn đề – nhưng tăng trưởng nóng và lệch pha với nền tảng thị trường mới là rủi ro. Khi lợi nhuận của cả hệ thống dựa ngày càng nhiều vào đòn bẩy, câu hỏi không còn là “có bong bóng hay không”, mà là “khi nào áp lực đủ lớn để nó lộ diện”.