Lên sàn chưa chắc lên giá

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên nâng hạng thị trường, các chuyên gia tài chính chỉ ra rằng việc hoàn thành IPO không còn là bảo chứng cho thành công, mà giá trị doanh nghiệp thực sự được quyết định bởi năng lực tạo ra giá trị bền vững và tiêu chuẩn quản trị quốc tế trong dài hạn.

Sau khi Việt Nam được nâng hạng thị trường, doanh nghiệp cần chuyển focus từ niêm yết sang tạo giá trị bền vững và cạnh tranh với các công ty khu vực.

Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026, tạo điều kiện để nhà đầu tư quốc tế tiếp cận thị trường chứng khoán Việt Nam dễ dàng hơn. Tuy nhiên, nâng hạng chỉ phản ánh những cải thiện về cơ chế vận hành, tính minh bạch và mức độ hội nhập. Điều này không đồng nghĩa với việc dòng vốn ngoại sẽ tự động chảy vào các thương vụ IPO mới. Theo các chuyên gia, dòng vốn luôn tìm đến những doanh nghiệp có chất lượng tốt, triển vọng tăng trưởng rõ ràng và quản trị minh bạch, chứ không phải dựa trên nâng hạng thị trường.

Một thay đổi quan trọng là doanh nghiệp Việt Nam hiện được so sánh trực tiếp với các công ty cùng ngành tại Indonesia, Thái Lan hoặc Philippines trên cùng một màn hình phân tích của nhà đầu tư tổ chức. Điều này có nghĩa nhà đầu tư sẽ đặt câu hỏi vì sao các chỉ số như ROE, ROIC hoặc biên lợi nhuận thấp hơn các doanh nghiệp cùng ngành trong khu vực. Nếu doanh nghiệp không lý giải được những khác biệt này một cách thuyết phục, thị trường sẽ phản ánh điều đó thông qua mức định giá thấp hơn. Câu chuyện đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam ngày càng phải được xây dựng theo tiêu chuẩn khu vực thay vì chỉ theo tiêu chuẩn trong nước.

Nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm liệu giá trị được tạo ra có thực sự được giữ lại cho cổ đông hay bị dịch chuyển sang các bên liên quan khác. Các yếu tố như hội đồng quản trị độc lập, chính sách giao dịch với bên liên quan, tính minh bạch trong công bố thông tin và cơ chế giám sát nội bộ không còn được nhìn nhận đơn thuần như yêu cầu pháp lý mà trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới định giá doanh nghiệp. Bên cạnh đó, nhà đầu tư quốc tế cũng mở rộng phạm vi đánh giá sang các yếu tố liên quan đến phát triển bền vững như quản trị nguồn nhân lực, an toàn lao động, năng lực quản lý chuỗi cung ứng, an ninh dữ liệu và tác động môi trường.

Thị trường vốn được xây dựng để phân bổ nguồn lực cho các doanh nghiệp có khả năng tạo ra giá trị trong tương lai. Do đó, các thông tin liên quan tới chiến lược phát triển và kế hoạch sử dụng vốn ngày càng được nhà đầu tư quan tâm. Một trong những sai lầm phổ biến nhất của doanh nghiệp trước IPO là xem việc niêm yết như sự ghi nhận cho những thành công đã đạt được. Nhà đầu tư không mua cổ phiếu vì những gì doanh nghiệp đã làm được, mà vì những gì doanh nghiệp có thể tạo ra trong tương lai. Doanh nghiệp chuẩn bị lên sàn cần trả lời các câu hỏi cụ thể: vốn huy động sẽ sử dụng như thế nào, mức sinh lời kỳ vọng là bao nhiêu, chiến lược tăng trưởng ba đến năm năm tới ra sao và đâu là động lực tạo giá trị mới cho cổ đông.

Trong bối cảnh thị trường vốn Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới, câu hỏi quan trọng nhất đối với doanh nghiệp không còn là liệu có IPO thành công hay không, mà là doanh nghiệp sẽ làm gì sau IPO. Những doanh nghiệp thành công nhất trên thị trường chứng khoán thường không phải những doanh nghiệp huy động được nhiều vốn nhất, mà là những doanh nghiệp biết chuyển hóa nguồn vốn huy động thành tăng trưởng bền vững, quản trị minh bạch và niềm tin dài hạn từ thị trường. Cuối cùng, mức định giá của doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào một câu hỏi rất đơn giản: sau năm năm nữa, nhà đầu tư sẽ nhìn thấy điều gì khi họ nhìn vào doanh nghiệp đó.