MỚI

Lãi suất Bank nào cao nhất?

#KT vĩ mô

24HMONEY đã kiểm duyệt

Kinh tế tư nhân sau 40 năm: Vì sao vẫn “hụt hơi”

Theo GS.TS Ngô Thắng Lợi, khu vực kinh tế tư nhân – vốn được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng – lại đang cho thấy bức tranh kém sáng khi hiệu quả kinh doanh thua xa khu vực Nhà nước và FDI, với gần một nửa số doanh nghiệp rơi vào cảnh thua lỗ mỗi năm.

Hơn bốn thập kỷ đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vươn lên mạnh mẽ, khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Những con số biết nói: đến năm 2024, khu vực này chiếm 53,4% tổng vốn đầu tư xã hội, sử dụng 82% lực lượng lao động, đóng góp 43% GDP và đặc biệt giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng khi chiếm tới 57% mức tăng GDP trong năm qua.

Rõ ràng, đây là nền tảng vững chắc để đặt kỳ vọng khu vực kinh tế tư nhân trở thành động lực chính cho tăng trưởng nhanh, bền vững. Không phải ngẫu nhiên mà Nghị quyết 68 đề ra mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp, đóng góp 55–58% GDP, và đến năm 2045, kinh tế tư nhân chiếm trên 60% GDP, trở thành lực lượng cạnh tranh khu vực và toàn cầu.

Nhưng một câu hỏi lớn đặt ra: Vì sao sau 40 năm đổi mới, kỳ vọng vẫn chưa thành hiện thực? Vì sao “đầu kéo” tăng trưởng vẫn chưa đủ lực để kéo đoàn tàu kinh tế Việt Nam bứt phá?

Khoảng cách lớn giữa kỳ vọng và thực tế

Theo GS.TS Ngô Thắng Lợi (ĐH Kinh tế Quốc dân), bức tranh thực tế kém sáng hơn nhiều so với kỳ vọng. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp tư nhân thấp hơn hẳn khu vực Nhà nước và FDI:

Gần 50% doanh nghiệp thua lỗ hàng năm.

Lợi nhuận trước thuế bình quân chỉ bằng 0,52% so với DNNN và 3,1% so với doanh nghiệp FDI.

Năng suất lao động chỉ đạt 34% khu vực Nhà nước và 69% khu vực FDI.

Không chỉ vậy, thu nhập người lao động trong khu vực tư nhân chỉ bằng 57,1% so với Nhà nước và 80,5% so với FDI. Tỷ lệ doanh nghiệp công nghệ cao cũng chỉ đạt 12,1%, trong khi chi phí cho đổi mới sáng tạo chiếm tỷ lệ rất nhỏ.

Những “điểm nghẽn” trói chân tư nhân

Nguyên nhân không chỉ từ nội tại mà còn từ thể chế. Tư duy phát triển vẫn chưa thực sự thoát khỏi tâm lý e ngại rằng sự lớn mạnh của tư nhân sẽ làm “chệch hướng” XHCN. Chính sách dù cải thiện nhưng vẫn thiếu tính bao trùm, chưa tạo môi trường cạnh tranh minh bạch và ổn định.

Ở phía doanh nghiệp, bức tranh cũng không sáng sủa hơn. Quy mô nhỏ, vốn mỏng, quản trị yếu, thiếu liên kết cả trong nước và quốc tế, năng lực công nghệ thấp khiến nhiều doanh nghiệp chỉ dừng ở vai trò “gia công” thay vì tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đội ngũ quản lý thiếu chuyên nghiệp, nguồn nhân lực chất lượng cao khan hiếm, văn hóa kinh doanh chưa thực sự vững vàng cũng là những rào cản lớn.

Giải pháp nào để tư nhân bứt phá?

Câu trả lời được nhiều chuyên gia nhấn mạnh: Cải cách thể chế phải là nền tảng, tạo môi trường minh bạch, ổn định, giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Cùng với đó là hỗ trợ tiếp cận tín dụng, đặc biệt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, thông qua ưu đãi lãi suất cho các dự án chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo.

Song song, cần thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp tư nhân với doanh nghiệp lớn và FDI, hình thành hệ sinh thái sản xuất – đổi mới sáng tạo. Các chính sách ưu đãi về thuế, tài trợ tài chính, hỗ trợ kỹ thuật phải hướng vào mục tiêu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh – hai trụ cột quan trọng để nâng sức cạnh tranh.

Một đề xuất đáng chú ý là cho phép viên chức, nhà khoa học góp vốn bằng tài sản trí tuệ để thành lập doanh nghiệp, qua đó khai thông nguồn lực chất xám cho khu vực tư nhân.

Tư nhân – động lực hay chỉ là kỳ vọng?

Xác định tư nhân là động lực tăng trưởng không mâu thuẫn với vai trò chủ đạo của Nhà nước. Vấn đề là làm sao để “đầu kéo” này thực sự có lực, đủ sức kéo nền kinh tế đi xa hơn. Điều đó đòi hỏi cải cách mạnh mẽ, tư duy thông thoáng, chính sách bao trùm, cùng nỗ lực tự thân của cộng đồng doanh nghiệp trong nâng cao năng lực quản trị, công nghệ và trách nhiệm xã hội.

Bởi lẽ, nếu không tháo gỡ kịp thời, câu chuyện “kỳ vọng lớn, thực tế nhỏ” sẽ còn kéo dài, và “đầu kéo” kinh tế tư nhân mãi chưa thể bứt tốc để trở thành động lực thật sự cho sự thịnh vượng của Việt Nam.