Kim cương mất giá vì mất niềm tin?

Liên tiếp các vụ việc liên quan đến chứng thư giám định và nguồn gốc kim cương đang tạo ra cú sốc niềm tin với thị trường đá quý Việt Nam. Không chỉ người tiêu dùng, các doanh nghiệp trong ngành cũng đối mặt áp lực lớn khi tính minh bạch trở thành yếu tố quyết định giá trị tài sản.

Thị trường kim cương Việt Nam đang bước vào giai đoạn nhạy cảm nhất trong nhiều năm khi hàng loạt vụ việc liên quan đến nguồn gốc hàng hóa và chứng thư kiểm định khiến niềm tin của người mua suy giảm mạnh.

Thị trường kim cương Việt Nam vừa trải qua những biến động chưa từng có. Vụ buôn lậu khoảng 28.000 viên kim cương từ Hong Kong vào Việt Nam được phát hiện với sự liên quan của Đặng Ngọc Thảo, nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ-LAB. Theo điều tra, các viên kim cương nhập lậu được mài bỏ mã số GIA gốc, khắc lại mã định danh mới và cấp chứng thư PNJ-LAB để hợp thức hóa. Trước đó, từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 6, tiệm vàng Kim Lý cũng gặp sự cố khi khách phát hiện viên kim cương không trùng khớp mã số định danh trên hệ thống quốc tế. Hai vụ việc liên tiếp trong thời gian ngắn đã tạo hiệu ứng dây chuyền, khiến nhiều người mang sản phẩm tới kiểm tra hoặc bán lại, khiến một số cửa hàng phải tạm đóng cửa để xử lý khủng hoảng thanh khoản.

Chứng thư - "hộ chiếu" quyết định giá trị

Trong ngành đá quý, chứng thư kiểm định được ví như "giấy khai sinh" hoặc "hộ chiếu" của mỗi viên kim cương. Khác với vàng có giá trị chuẩn hóa theo trọng lượng, mỗi viên kim cương gần như là sản phẩm riêng biệt. Sự khác biệt nhỏ về màu sắc, độ tinh khiết hay tỷ lệ giác cắt có thể khiến giá trị chênh lệch hàng chục đến hàng trăm triệu đồng. Ngành sử dụng hệ thống 4C (Carat, Color, Clarity, Cut) để chuẩn hóa đánh giá. Chứng thư thường thể hiện đầy đủ thông số kỹ thuật và mã số định danh, nhiều khi được khắc laser trên cạnh đá để đối chiếu. Giá trị chứng thư không chỉ phụ thuộc nội dung mà gắn chặt với uy tín tổ chức phát hành, đặc biệt trong giao dịch giá trị lớn hoặc quốc tế.

Những đơn vị giám định chính trên thị trường

Số lượng đơn vị giám định kim cương tại Việt Nam không nhiều. PNJ-LAB (tiền thân là Trung tâm Giám định PNJ, thành lập 2010) nắm khoảng 70% thị phần giám định kim cương và đá quý, xử lý hàng chục nghìn sản phẩm mỗi tháng. DojiLab (thành lập 2009) cung cấp giám định kim cương tự nhiên, nhân tạo và tổ chức đào tạo ngọc học. Giám định Rồng Vàng - SJC (thành lập 2004) cũng là đơn vị lâu năm, cung cấp dịch vụ khắc laser mã số trực tiếp. Gần đây, Công ty Cổ phần Giám định GGJ (thành lập 2023) hoạt động theo mô hình độc lập tại Hà Nội. Với kim cương giá trị lớn hoặc giao dịch quốc tế, nhiều doanh nghiệp ưu tiên chứng thư từ GIA, IGI hoặc HRD (Bỉ) - những tổ chức có uy tín toàn cầu.

Thanh khoản thấp, rủi ro từ kim cương nhân tạo

Chuyên gia Trần Ngọc Khanh cho rằng coi kim cương thay thế vàng trong tích sản là quan niệm chưa chính xác. Thanh khoản kim cương thấp hơn vàng đáng kể vì người sở hữu không thể bán ở bất kỳ cửa hàng nào mà phải tìm đơn vị có khả năng thẩm định. Giá giao dịch phụ thuộc uy tín chứng thư và thương hiệu. Thêm vào đó, kim cương nhân tạo (Lab-grown Diamond) với đặc tính vật lý gần tương đương nhưng giá thành thấp hơn đáng kể, đang tạo cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường toàn cầu. Chứng thư giám định trở thành yếu tố quan trọng để xác định nguồn gốc và phân biệt kim cương tự nhiên với nhân tạo.

Hướng phía trước cho thị trường

Sau hàng loạt vụ việc vừa qua, thị trường kim cương Việt Nam sẽ phải đối mặt yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch trong hoạt động giám định và kinh doanh. Với người tiêu dùng, ngoài yếu tố mẫu mã hay giá bán, việc lựa chọn doanh nghiệp uy tín, kiểm tra kỹ chứng thư và chính sách thu mua lại sẽ trở thành tiêu chí quan trọng trước khi quyết định mua. Quy trình giám định minh bạch, độc lập và được kiểm soát chặt chẽ là nền tảng để bảo đảm giá trị thực của chứng thư và kim cương.