Khi ngành thép không còn là điểm tựa thị trường

Thị trường vừa trở lại sau kỳ nghỉ lễ đã chứng kiến cổ phiếu ngành thép lao dốc, khi Mỹ tung đòn thuế chống bán phá giá mới, gián tiếp giáng cú đòn vào triển vọng xuất khẩu thép Việt.

Thị trường chứng khoán Việt Nam trở lại sau kỳ nghỉ lễ dài ngày bằng một phiên giao dịch nhuốm đỏ, khép lại với mức giảm sâu đáng kể. Chỉ số VN-Index mất tới 77,88 điểm, lùi về mốc 1.132,79 điểm – mức điều chỉnh mạnh nhất trong vòng nhiều tháng trở lại đây. Dù thị trường lao dốc, thanh khoản vẫn giữ ở mức cao với hơn 1,15 tỷ cổ phiếu được chuyển nhượng, tương đương giá trị giao dịch vượt 25.000 tỷ đồng – cho thấy dòng tiền vẫn vận động nhưng mang nặng tính tháo chạy.

Đây đã là phiên giảm thứ ba liên tiếp của chỉ số, phản ánh tâm lý hoang mang lan rộng trong giới đầu tư, đặc biệt khi những tín hiệu bất ổn từ chính trường Mỹ bắt đầu phủ bóng lên thị trường tài chính toàn cầu. Phát biểu gây sốc của cựu Tổng thống Donald Trump về khả năng áp mức thuế nhập khẩu cao vượt dự báo lên hàng hóa nước ngoài đã thổi bùng lo ngại về một cuộc chiến thương mại mới. Tác động dây chuyền của thông tin này khiến kỳ vọng hồi phục sau lễ nhanh chóng tan biến, thay vào đó là làn sóng bán tháo tái bùng nổ ngay từ phiên đầu tuần.

Ngành thép trở thành một trong những “tâm chấn” của đợt điều chỉnh này, dù xét về lý thuyết, đây không phải là lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thông điệp thuế quan của ông Trump. Thực tế, thậm chí vừa có tín hiệu tích cực từ trong nước: Bộ Công Thương công bố áp thuế chống bán phá giá đối với thép mạ nhập khẩu từ Hàn Quốc và Trung Quốc – động thái lẽ ra sẽ tạo lợi thế cho doanh nghiệp nội địa. Nhưng tâm lý thị trường bi quan đã lấn át hoàn toàn tác động hỗ trợ, khiến nhóm cổ phiếu thép vẫn tiếp tục rơi tự do theo đà chung.

Trong số các mã chịu ảnh hưởng nặng nề, HSG của Tôn Hoa Sen là điển hình tiêu biểu: mất gần 18% giá trị chỉ sau 3 phiên, tương đương mức bốc hơi gần 2.000 tỷ đồng vốn hóa. Phiên 8/4, HSG dừng ở mức 14.200 đồng/cổ phiếu, với thanh khoản hơn 6 triệu đơn vị – đã hạ nhiệt đáng kể so với hai phiên trước đó (mỗi phiên trên 28 triệu đơn vị), cho thấy lực bán có dấu hiệu suy giảm nhưng tâm lý phòng thủ vẫn còn đậm đặc.

Cổ phiếu NKG của Thép Nam Kim cũng không tránh khỏi vòng xoáy giảm sàn 3 phiên liên tiếp, đưa thị giá lao dốc về 12.300 đồng/cổ phiếu – tương đương mức giảm 19%, khiến vốn hóa công ty "bốc hơi" khoảng 1.300 tỷ đồng chỉ trong vài ngày. HPG của Tập đoàn Hòa Phát – đầu tàu ngành thép – cũng không ngoại lệ, mất 16% giá trị sau 3 phiên, hiện còn 22.900 đồng/cổ phiếu. Với hơn 6,39 tỷ cổ phiếu lưu hành, vốn hóa Hòa Phát sụt hơn 27.800 tỷ đồng, đồng thời “thổi bay” hơn 7.100 tỷ đồng trong tài sản chứng khoán của Chủ tịch Trần Đình Long.

Không chỉ các ông lớn, nhóm doanh nghiệp thép quy mô nhỏ hơn cũng chịu chung số phận. VGS – cổ phiếu của Ống thép Việt Đức – chứng kiến 3 phiên giảm sàn liên tục, khiến thị giá rơi từ 28.600 đồng về 21.400 đồng/cổ phiếu. Trong khi đó, cổ phiếu SMC của Công ty CP Đầu tư Thương mại SMC cũng nối dài chuỗi giảm sàn 3 phiên, tạm dừng ở 6.120 đồng/cổ phiếu.

Tình hình càng thêm u ám khi Bộ Thương mại Mỹ (DOC) vừa công bố kết luận sơ bộ trong cuộc điều tra chống bán phá giá với thép mạ nhập khẩu từ một số quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các doanh nghiệp bị nêu tên đều là những cái tên lớn trên sàn. Tập đoàn Hoa Sen (HSG) đối mặt mức thuế lên tới 59%. Tôn Hòa Phát – thành viên của Tập đoàn Hòa Phát – và Thép Nam Kim (NKG) cùng bị áp mức 49,42%. Tôn Đông Á (GDA) bị áp 39,84%, trong khi các doanh nghiệp không được đề cập cụ thể phải gánh thuế suất cao chót vót: 88,12%.

Hiện Mỹ là thị trường xuất khẩu thép lớn thứ ba của Việt Nam, sau ASEAN và EU, chiếm khoảng 13% tổng kim ngạch. Năm 2024, xuất khẩu thép sang Mỹ đạt 1,7 triệu tấn – tăng tới 50% so với cùng kỳ, với các mặt hàng chủ lực như tôn mạ, thép cuộn cán nguội (CRC) và cán nóng (HRC) chiếm 60% tổng lượng.

Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán MB (MBS), tăng trưởng xuất khẩu năm qua chủ yếu nhờ sự phục hồi mạnh của lĩnh vực xây dựng tại Mỹ. Tuy nhiên, các rào cản thuế quan mới có nguy cơ đảo ngược xu thế này. MBS ước tính, với mức thuế dao động từ 21% đến 36% – thậm chí tới 88% với doanh nghiệp không rõ danh tính – thép Việt sẽ mất đáng kể lợi thế về giá. Để bảo toàn thị phần, các doanh nghiệp nhiều khả năng buộc phải hạ giá bán, dẫn tới suy giảm biên lợi nhuận trong các quý tới.

Sự kiện này là lời cảnh tỉnh không chỉ cho ngành thép, mà còn cho toàn thị trường về mức độ rủi ro ngày càng lớn từ chính sách thương mại quốc tế – vốn có thể xoay chuyển cục diện chỉ bằng một tuyên bố đơn lẻ từ các nhân vật chủ chốt. Trong khi đó, tâm lý nhà đầu tư nội địa tiếp tục bị thử thách bởi cả yếu tố bên ngoài lẫn những bất định trong nước, khiến khả năng phục hồi ngắn hạn của thị trường trở nên mong manh hơn bao giờ hết.