Khi chuẩn đại chúng trở thành rào cản

Từ doanh nghiệp Nhà nước đến tư nhân, hàng loạt mã UPCoM không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng vì cơ cấu cổ đông quá tập trung hoặc không đạt ngưỡng vốn theo quy định.

Ảnh minh họa từ AI

CTCP Thủy điện Quế Phong (UPCoM: QPH) là ví dụ điển hình. Tại ngày 13/01, 2 cổ đông lớn nắm tới 92.52% tổng số cổ phần có quyền biểu quyết, trong đó CTCP Điện lực Trung Sơn sở hữu 85.52% và Tổng Giám đốc Lê Thái Hưng nắm 7%. Phần vốn còn lại chỉ 7.48%, thuộc về 471 cổ đông nhỏ, không đạt yêu cầu tối thiểu 10% vốn do nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Cơ cấu cô đặc khiến thanh khoản QPH gần như tê liệt, bình quân 1 năm chưa tới 4,000 cp/ngày, dù thị giá vẫn tăng khoảng 60% và đạt 34,500 đồng/cp vào phiên 19/01.

Tổng Công ty Thương mại Hà Nội (Hapro, UPCoM: HTM) cũng rơi vào tình trạng tương tự khi 4 cổ đông lớn nắm 98.76% vốn tại thời điểm 30/06/2025, phần sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ chỉ chiếm 1.24%. Thanh khoản HTM vì vậy ở mức rất thấp, bình quân khoảng 2,900 cp/ngày trong 1 năm qua, trong khi thị giá lình xình dưới mệnh và cổ phiếu nằm trong diện cảnh báo.

Cơ cấu cổ đông quá tập trung cũng khiến CTCP Cán Thép Thái Trung (UPCoM: TTS) không đáp ứng điều kiện đại chúng, khi CTCP Gang thép Thái Nguyên (UPCoM: TIS) nắm tới 93.68% vốn, phần còn lại của hơn 700 cổ đông nhỏ chỉ chiếm 6.32%. Cổ phiếu TTS hiện giao dịch quanh 5,400 đồng/cp, giảm 13% sau 1 năm và tiếp tục nằm trong diện cảnh báo.

Dấu ấn doanh nghiệp Nhà nước chi phối

Ở nhóm doanh nghiệp có vốn Nhà nước, tình trạng không đạt chuẩn đại chúng còn rõ nét hơn. CTCP Cơ điện Công trình (UPCoM: MES) ghi nhận UBND TP Hà Nội nắm tới 98.89% vốn điều lệ, phần còn lại thuộc về 100 cổ đông nhỏ chỉ chiếm 1.11%. Mã MES vì vậy không đáp ứng điều kiện đại chúng và gần như không phát sinh giao dịch kể từ khi lên UPCoM năm 2016.

Tại ngành nước, cổ phiếu CTCP Nước sạch Vĩnh Phúc (UPCoM: NVP) dù ghi nhận mức tăng giá gần 600% sau 1 năm nhưng thanh khoản bình quân chỉ đạt 83 cp/ngày. Nguyên nhân đến từ việc UBND tỉnh Vĩnh Phúc nắm giữ 96.41% vốn, phần còn lại 3.59% thuộc về 112 cổ đông nhỏ, không đạt chuẩn đại chúng theo quy định.

Cùng ngành, CTCP Nước sạch Số 2 Hà Nội (UPCoM: NS2) do Công ty TNHH MTV Nước sạch Hà Nội sở hữu 96.64% vốn. Việc không đáp ứng điều kiện đại chúng đã được ĐHĐCĐ bất thường NS2 thông qua từ đầu tháng 12/2025 và đến 14/01/2026, UBCKNN chính thức công bố hủy tư cách đại chúng. Đáng chú ý, cổ phiếu NS2 tăng mạnh 23% trong tuần qua, lên 19,000 đồng/cp vào phiên 19/01, dù thanh khoản bình quân chỉ 720 cp/ngày.

Không chỉ cơ cấu cổ đông, sức khỏe tài chính cũng là rào cản

Bên cạnh yếu tố sở hữu, nhiều doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện đại chúng do không đạt yêu cầu về vốn. CTCP Dược Trung ương 3 (UPCoM: TW3) chỉ đáp ứng được tiêu chí vốn chủ sở hữu hơn 33 tỷ đồng nhưng vốn điều lệ mới đạt 17.5 tỷ đồng và số lượng cổ đông không phải cổ đông lớn chỉ có 94 người, thấp hơn mức tối thiểu 100 người theo quy định. Tổng Công ty Dược Việt Nam hiện vẫn nắm 65% vốn tại TW3, khiến thanh khoản cổ phiếu gần như đóng băng.

CTCP Kinh doanh Thủy Hải Sản Sài Gòn (UPCoM: APT) lại rơi vào trường hợp vốn chủ sở hữu âm tới 1,466 tỷ đồng tại cuối năm 2024, dù vốn điều lệ đạt 88 tỷ đồng. Do không đáp ứng tiêu chí vốn chủ sở hữu tối thiểu, APT đứng trước khả năng phải hoàn tất hồ sơ hủy tư cách đại chúng trước 01/07/2027 theo quy định, nếu tình hình không được cải thiện.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại CTCP Tấm lợp Vật liệu Xây dựng Đồng Nai (UPCoM: DCT) khi vốn chủ sở hữu âm gần 548 tỷ đồng, hay CTCP Dịch vụ và Xây dựng Cấp nước Đồng Nai (UPCoM: DVW) với vốn điều lệ chỉ 23.45 tỷ đồng và số lượng cổ đông không đạt chuẩn.