Khẩu vị vốn ngoại hé lộ điều gì?

Nhật Bản, Hoa Kỳ và Hàn Quốc chiếm 37% tổng giá trị sở hữu ngoại tại Top 50 cổ phiếu lớn nhất, mỗi quốc gia có chiến lược và động cơ đầu tư riêng biệt khi thị trường Việt Nam bước vào giai đoạn nâng hạng.

Thị trường chứng khoán Việt Nam sắp bước vào giai đoạn mới khi FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026. Lộ trình giải ngân từ các quỹ chỉ số tham chiếu FTSE được chia làm bốn đợt: 10% từ tháng 9/2026, 20% vào tháng 3/2027, 35% vào tháng 6/2027 và 35% còn lại vào tháng 9/2027. Dòng tiền dự kiến phân bổ vào các cổ phiếu Việt Nam ước tính khoảng 1,3 - 1,5 tỷ USD, tuy nhiên con số này là ước lượng sơ bộ và có thể thay đổi theo diễn biến giá cả và cơ cấu chỉ số thực tế.

Nhóm 50 cổ phiếu vốn hóa lớn nhất trên sàn HOSE chiếm 68% tổng vốn hóa toàn sàn và tập trung 76% tổng giá trị sở hữu ngoại, tương đương khoảng 35 tỷ USD. Trong đó, gần 26% giá trị sở hữu ngoại (khoảng 9 tỷ USD) chưa được định danh rõ quốc gia sở hữu cuối cùng do được cấu trúc qua các quỹ đầu tư hoặc tài khoản lưu ký ở nước ngoài. Trong phần giá trị đã xác định được xuất xứ, Nhật Bản dẫn đầu với 7,87 tỷ USD (22,4% tổng vốn ngoại), Hoa Kỳ 2,94 tỷ USD (8,4%), Hàn Quốc 2,31 tỷ USD (6,6%).

Nhật Bản hiện là quốc gia dẫn đầu về giá trị sở hữu tại doanh nghiệp Việt Nam. Dòng vốn này tập trung cao vào ngành ngân hàng, với 6,52 tỷ USD đầu tư tại 27 cổ phiếu ngân hàng, chiếm 36,4% tổng giá trị sở hữu ngoại toàn ngành. Khoảng 81% giá trị vốn Nhật tại nhóm cổ phiếu lớn thuộc về các định chế ngân hàng, phản ánh chiến lược của các tập đoàn tài chính lớn Nhật Bản khi rót vốn để trở thành cổ đông chiến lược tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Dòng vốn Hoa Kỳ đứng thứ hai về giá trị đầu tư gián tiếp tại thị trường chứng khoán Việt Nam, với khoảng 2,94 tỷ USD (8,4% tổng vốn ngoại) và 1,16 tỷ USD tại nhóm ngân hàng (6,5% tổng vốn ngoại ngành). Khác với Nhật Bản, loại hình tổ chức chiếm ưu thế là các tổ chức tư vấn đầu tư. Bản chất dòng vốn này là vốn đầu tư tài chính gián tiếp chuyên nghiệp, được quản lý bởi các quỹ đầu tư toàn cầu và phân bổ theo các bộ chỉ số tham chiếu quốc tế như FTSE, MSCI. Dòng vốn này có tính nhạy cảm cao với cơ chế giao dịch, thanh khoản, chất lượng công bố thông tin và các sản phẩm đầu tư chuẩn quốc tế.

Hàn Quốc xếp thứ tư về giá trị sở hữu ngoại tại nhóm 50 cổ phiếu lớn với khoảng 2,31 tỷ USD (6,6%), nhưng đứng thứ hai tại nhóm ngân hàng với 1,89 tỷ USD (10,5%). Điểm khác biệt của dòng vốn Hàn Quốc là tỷ trọng chi phối thuộc về các tập đoàn và doanh nghiệp sản xuất. Đây có thể được nhìn nhận là dòng vốn mang tính chất đồng hành kinh tế, đi cùng hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài quy mô lớn của các tập đoàn sản xuất Hàn Quốc tại Việt Nam, phản ánh chiến lược mở rộng hiện diện thương mại và đầu tư vào chuỗi cung ứng.

Để tối ưu hóa thu hút vốn ngoại trước nâng hạng chính thức vào tháng 9/2026, cần có các giải pháp phù hợp với đặc tính mỗi dòng vốn. Đối với dòng vốn Hoa Kỳ, ưu tiên có thể đặt vào cải cách kỹ thuật, đa dạng hóa sản phẩm giao dịch và nâng cao chất lượng công bố thông tin. Đối với dòng vốn Nhật Bản, trọng tâm là hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao chuẩn mực quản trị công ty. Đối với dòng vốn Hàn Quốc, có thể xem xét tạo thuận lợi cho hoạt động M&A và thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp hạ tầng, năng lượng liên kết với chuỗi cung ứng FDI.